W pierwszej edycji Miastoprojektora proponujemy zająć się następującymi zagadnieniami:

1. działania rzeczne (aktywizacja bulwarów, miasto frontem do Wisły, woda w mieście, zalewy, plaże, barki, balon)
Spotkanie odbędzie się 11 czerwca

2. reformy komunikacji (tramwaje, autobusy, parkingi, rowery, koleje linowe, chodniki)
Spotkanie odbędzie się 12 czerwca

3. zielone inicjatywy (parki, planty, skwery, ogrody, zwierzęta)
Spotkanie odbędzie się 23 czerwca

4. interwencje przestrzenne (place, rynki, centra dzielnic, wieżowce, gentryfikacja, zabytki)
Spotkanie odbędzie się 24 czerwca

Formuła jest bardzo prosta:
Każdy uczestnik ma do dyspozycji:
* 10 minut na prezentację swojego projektu, tematycznie odpowiadającego tematowi przewodniemu danego spotkania
* mikrofon, komputer i projektor

Aby zgłosić swój udział, wystarczy przesłać do 3 czerwca szkic prezentacji wraz z jej tematem na adres:
miastoprojektor@artboomfestival.pl

Szczegółowe informacje na stronie festiwalu ArtBoom.

Inspiracją do zorganizowania Miastoprojektora stał się Departament Propozycji stworzony i realizowany od 2009 roku przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w ramach festiwalu Warszawa w budowie

Krakowska edycja debat powstała z inicjatywy członków Projektu Miejskiego: Marty Skowrońskiej i Tomasza Lelka przy współpracy z Magdą Mosiewicz (pomysłodawczyni formuły) i Małgorzatą Radkiewicz (Stowarzyszenie Przestrzeń-Ludzie-Miasto) i odbędzie się w ramach Festiwalu Sztuk Wizualnych Art Boom.

W razie pytań i wątpliwości prosimy o kontakt, nasz adres: miastoprojektor@artboomfestival.pl
Zachęcamy również do lektury wywiadu z Magdą Mosiewicz o Departamencie Propozycji z lutego tego roku.

Podsumowując krótko dotychczasową działalność: wspólnie zredagowane założenia (teoria, debata i interwencja) wyznaczyły obszar zadań projektu. Od października 2009 zorganizowaliśmy kilkanaście spotkań z udziałem gości z całej Polski. Zróżnicowane pod względem tematycznym, cieszyły się od początku bardzo dużym zainteresowaniem. Gościliśmy m.in. architektów, artystów, socjologów, filozofów i kuratorów, którzy prezentując wyniki swoich badań, dzielili się swoimi doświadczeniami na temat pracy z miastem i jego mieszkańcami.

Powstał także blog opatrzony logo grupy Twożywo, na którym informowaliśmy o kolejnych spotkaniach i inicjatywach, a także przedstawialiśmy przykłady dobrych praktyk z innych krajów.

Jako Projekt Miejski złożyliśmy do Urzędu Miasta Krakowa wniosek o zagospodarowanie placu za WBP przy ulicy Karmelickiej. Chcieliśmy stworzyć sezonowy „Hyde Park Karmelicka”, przestrzeń w centrum miasta dla organizacji pozarządowych i instytucji kulturalnych, gdzie odbywałyby się różnorakie wydarzenia artystyczne, spotkania i debaty. Pragnęliśmy odzyskać ten fragment miasta dla jego mieszkańców i wspólnie animować życie tego miejsca. Niestety Miasto odrzuciło naszą propozycję.

Projekt Miejski zyskał sobie liczne grono sympatyków, o czym świadczą nie tylko licznie przybywający na jego spotkania goście, ale również ponad 1500 członków grupy Projekt Miejski na portalu społecznościowym Facebook. Niezwykły potencjał tej inicjatywy, platformę jaką stanowi blog PM i naszą wiarę w słuszność rozwijania współpracy obywatelskiej w Krakowie pragniemy dzielić i pielęgnować z innymi organizacjami. Strona Projekt Miejski w niedługim czasie stanie się platformą wymiany informacji i doświadczeń pomiędzy szerokim gronem krakowskich organizacji i aktywistów zajmujących się przestrzenią publiczną. Mam nadzieję, że nowy etap w historii Projektu Miejskiego pozwoli poszerzyć zakres jego działalności i zrealizować pozostałe idee założycielskie :).

Marta Skowrońska,

koordynatorka Projektu Miejskiego od października 2009 do lipca 2010.

Od lutego 2011 r., po przeformułowaniu kształtu, Projekt Miejski funkcjonuje w postaci strony internetowej, której głównym celem jest wspieranie krakowskich organizacji pozarządowych zajmujących się problematyką przestrzeni publicznej. Kontakt z nami jest możliwy pod adresem: portalprojektmiejski@gmail.com), obsługą techniczną portalu zajmuje się Małopolski Instytut Kultury. Za koordynację spotkań odbywających się pod patronatem Projektu odpowiedzialna jest Stefania Hrycyk (Fundacja Wschód Sztuki; kontakt: strefa86@gmail.com). Stałą współpracowniczką portalu jest Marta Skowrońska.

M.S.: Skąd idea Departamentu Propozycji?
M. M.: Pomysł wziął się z mojego zaangażowania w różne inicjatywy miejskie. Dzięki niemu wiedziałam, że jest wielu ludzi, którzy mają bardzo ciekawe pomysły na Warszawę.
Pomyślałam, że warto pokazać ten pozytywny potencjał, ile się w mieście już dzieje, ile jest różnych inicjatyw obywatelskich, które się wzajemnie nie znają.
Czasami to pojedyncze osoby, które, widząc jak bardzo ich pomysł na miasto jest odmienny od wizji mediów czy urzędników, czują się jak kompletni wariaci. Potem jednak okazuje się, że jest sto innych osób dookoła, które myślą dokładnie tak samo.

M.S.: Dlaczego uważasz, że otwarte sesje są najlepszym sposobem prezentacji tego „pozytywnego potencjału” miasta?
M. M.: Wydaje mi się, że forma zderzania ludzi z różnych branż ma w sobie wielki potencjał. Nawet jeśli pokazuje się rzeczy niemożliwe do zrealizowania, stają się one inspiracją dla projektów realistycznych. Uważam, że potrzebna jest przestrzeń dla burzy mózgów, wymiany między ludźmi, którzy nie są zamknięci w zawodowych przegródkach.
Bardzo ważne dla mnie było stworzenie miejsca, gdzie na równych prawach może mówić profesjonalista i zwykły mieszkaniec, który wie jak na co dzień funkcjonuje bazar czy komunikacja w jego dzielnicy. Istotne było również by pokazać jak to się wszystko zazębia; jak myślenie o transporcie, handlu, przyrodzie w mieście wpływa na koncepcję przestrzeni. Okazało się, że nie tylko wszyscy mają sobie bardzo dużo do powiedzenia, ale i świetnie się do tego przygotowywali.

M. S.: Jakie są żelazne zasady Departamentu?
M. M.: Można uczestniczyć w spotkaniu jako widz lub osoba prezentująca. Każdy ma prawo przedstawić swoją propozycję pod warunkiem, że zmieści się w 10 minutach. Debata jest całkowicie otwarta.
Drugą zasadą jest tematyczność spotkań – każde ma swoje zagadnienie przewodnie. Daje to możliwość weryfikacji idei w gronie ludzi zaangażowanych w temat oraz konfrontacji na neutralnym gruncie. Bardzo ciekawe było na przykład zderzenie drogowców z międzynarodowej korporacji z ekologami i mieszkańcami protestującymi przeciwko nieludzkim planom. Wyszło na jaw w jak chaotycznym systemie prawnym funkcjonujemy.

M. S.: Departament stał się wizytówką festiwalu „Warszawa w budowie”. Cieszył się ogromnym zainteresowaniem wśród mieszkańców i mediów. Czy jednak wszystko udało się zgodnie z założeniami?
M. M.: Największym rozczarowaniem okazała się niewątpliwie postawa urzędników, którzy nie pojawili się na żadnym spotkaniu, prócz jednego dotyczącego Europejskiej Stolicy Kultury. Zapewniliśmy im darmowe badanie opinii publicznej, mogli je wykorzystać. Tak się jednak nie stało…

M. S.: Jak oceniasz aktywność warszawskich NGO’sów i czy uważasz, że miasto wspiera takie oddolne inicjatywy?
M.M.: Wydaje mi się, że jest coraz lepiej. Mamy w Warszawie Komisje Dialogu Społecznego, gdzie opiniowane są inwestycje miejskie na wczesnym etapie planowania. Wprawdzie np. komisja do spraw kultury uległa z czasem rozwarstwieniu na komisję do spraw muzyki, teatru i tańca, jednak zanim doszło do rozłamu, udało się kilka rzeczy wywalczyć. Przykładem mogą być trzyletnie programy finansowania dla instytucji kultury czy pomocy społecznej, które dają możliwość ustabilizowania i planowania pracy. Zarówno dofinansowanie samych lokali jak i ich działalności programowej rozpisuje się na trzy lata, zamiast na rok jak dotychczas. Ta nowa zasada jest właśnie wynikiem nacisku społecznego.
Nie wiem, czy miasto wspiera oddolne inicjatywy, ale się z nimi liczy. Organizacje zajmujące się transportem i ekologią są bardzo dobrze przygotowane od strony prawnej, wytworzyła się silna grupa blokująca nieprawidłowo przeprowadzane inwestycje. Ich działanie uświadomiło władzom, że projekty należy konsultować już na etapie tworzenia koncepcji.
Optymistyczną konkluzją niech będzie to, że w ramach Departamentu Propozycji para młodych warszawskich architektów z „odblokuj.org” prezentowała opracowaną przez siebie metodę przeprowadzania konsultacji społecznych, którą władze miasta zaczęły wykorzystywać.

Fot. Bartosz Stawiarski

1. Aneta Rostkowska, Projekt Miejski  – pomysł przekształcenia bloga Projektu Miejskiego w portal dotyczący przestrzeni publicznych Krakowa, jego główną funkcją ma być wymiana informacji i komunikacja, do współtworzenia portalu zaprasza krakowskie organizacje (szczególnie pozarządowe) zajmujące się przestrzenią miejską (anetarostkowska@gmail.com), http://projektmiejski.pl/.

2. Monika Bogdanowska, sprawa niezagospodarowanej działki przy ul. Karmelickiej.

3. Paweł Chlebicki, Kraków Miastem Rowerów,  Święto Cykliczne, Park(Ing) day http://swietocykliczne.pl/, inicjatywa „Rowerem legalnie pod prąd”.

4. Anna Bednarczyk, Inga Hajdarowicz, wydz. Socjologii UJ, warsztaty 3P: Projekt, Partycypacja, Praktyka , sekcjasocjologiikrytycznej@blogs.pl

5. Ewa Chromniak, Biuro Inicjatyw Społecznych, działania na rzecz powstania komisji dialogu społecznego, www.bis-krakow.pl

6. Stefania Hrycyk, Fundacja Wschód Sztuki , celem projektu „Krk: loca(r)tor” http://www.facebook.com/pages/Krk-locartor/174429582591591 jest stworzenie mapy krakowskiego street artu.

7. Mateusz Okoński, MIK, Zbiornik kultury, http://zbiornikkultury.blogspot.com/, jako przestrzeń dla wydarzeń kulturalnych,  Projekt SÓL – zwrócenie uwagi na tradycyjne zawody, ginące zakłady rzemieślnicze, sklepy itd. i stworzenie ich mapy.

8. Katarzyna Bik, Muzeum Narodowe http://www.muzeum.krakow.pl/

9. Krystyna łyczakowska, SARP Stowarzyszenie Architektów Polskich http://www.sarp.org.pl/

10. Artur Wabik, kolektyw Fabryki na Zabłociu: Wydawnictwo/Galeria Atropos, http://www.facebook.com/group.php?gid=96187112147

11. Fundacja Liternet: www.fundacjaliternet.pl, Babel Images: www.babelimages.com, Stowarzyszenie To.pole – Festiwal Pol Twór www.poltwor.com

12. Danuta Szymońska, Towarzystwo Przyjaciół Ogrodu Doświadczeń http://www.tpod.vel.pl/

Zorganizowane przez Martę Skowrońską spotkanie rozpoczęło się od krótkiej prezentacji na temat festiwalu „Warszawa w Budowie”. Punktem wyjścia dla dyskusji stały się innowacyjne metody promocji miasta, wykorzystane przez organizatorów festiwalu. Prócz tradycyjnych wykładów i wystaw uczestnikom zaproponowano m.in. zwiedzanie placu budowy Stadionu Narodowego oraz wykłady prowadzone w miejskim ZOO. Jednak najcenniejszą inicjatywą zaproponowaną podczas Festiwalu była organizacja „Departamentu Propozycji” – cyklicznej formy debaty publicznej. Przyjęta forma miała umożliwić zabranie głosu każdej zainteresowanej osobie, która chciała zaprezentować dowolny pomysł dotyczący doskonalenia przestrzeni publicznej Warszawy.

Przytoczone przykłady stały się podstawa do dyskusji na temat sytuacji w Krakowie. Czy istnieją w nim podobne inicjatywy, które stałyby się forum debaty i prezentacji pomysłów? Czy poszczególne organizacje kulturalne mają możliwość nawiązania ze sobą kontaktu? Na ile organizacje te współpracują z mieszkańcami miasta a na ile są od nich wyizolowane?

W dalszej części spotkania oddano głos przybyłym gościom, którzy przedstawili pomysły na działania w mieście – również poszukując partnerów do projektów. Pośród propozycji działań pojawiła się także koncepcja utworzenia internetowej platformy wymiany informacji dla krakowskich aktywistów. Inicjatywa wyszła od strony działaczy Projektu Miejskiego, którzy zaproponowali przekształcenie dotychczasowego bloga PM na ogólnodostępne forum.

Spotkanie stało się szansą dla krakowskich działaczy do prezentacji swoich działań, wzajemnego poznania się, nawiązania kontaktów oraz znalezienia partnerów do współpracy. Forma w jakiej przebiegało spotkanie oraz duże zainteresowanie publiczności pokazało potrzebę zainicjowania tego rodzaju cyklicznych działań. Po zakończeniu oficjalnej części goście jeszcze długo tłoczyli się w hallu MIK-u poznając się i wymieniając kontakty. W efekcie dyskusji powstał dokument zawierając kontakty do poszczególnych organizacji i ich przedstawicieli.

Dobre praktyki stołeczne, w tym najciekawsze inicjatywy festiwalowe, będą punktem wyjścia do rozmowy o sytuacji Krakowa. Czy mieszkańcy stolicy Małopolski są świadomymi użytkownikami miasta? Czy instytucje pozarządowe w Krakowie mają podobne platformy promocyjne jak np. „Warszawa w Budowie”?

Twórcy festiwalu „Warszawa w budowie”, którego druga edycja odbyła się w stolicy w październiku 2010 r., za swój największy sukces uważają współpracę z miejskimi aktywistami i organizacjami pozarządowymi. To właśnie dzięki wiedzy i zaangażowaniu tych pasjonatów powstało wiele interesujących wydarzeń festiwalowych, które cieszyły się dużym zainteresowaniem publiczności.

Osoby chcące wyrazić swoje zdanie, zaprezentować wizję aktywizacji środowisk pozarządowych i ożywienia współpracy z instytucjami i urzędami prosimy o kontakt z prowadzącą, aby uzyskać szczegółowe informacje.
martaewa.skowronska@gmail.com

Kontynuując dyskusję nad rolą sztuki w miejskiej przestrzeni, przedstawiamy kolejne opinie, tym razem młodych artystów- Rahima Blaka, Dominika Stanisławskiego i Michała Zawady. Ich wypowiedzi poszerzają nasz odbiór zagadnienia Miasta, jako bezgranicznej przestrzeni wystawienniczej. Poruszają także temat edukacji odbiorców oraz zjawiska przenikania sztuki w różne dziedziny życia codziennego…

„Czarne Punkty ujawniły, jak bardzo złożonym problemem staje się ingerencja w przestrzeń publiczną w miejscu, które z regułami debaty społecznej zdaje się dopiero zapoznawać. Trudności piętrzą się na wielu poziomach. Oczywiście, zasadnicze rozgrywają się w warstwie politycznej i można powiedzieć, systemowej. Jak w demokratyczny sposób ingerować w publiczną przestrzeń, która, jak sama nazwa wskazuje, należy do każdego obywatela, bez wyjątku? Przecież każde wejście w taką przestrzeń jest już jakiegoś rodzaju zawłaszczeniem, a zasłanianie się hasłami na temat dobra wspólnego, idąc za Żiżkiem, często staje się gestem par excellance ideologicznym, ukrywającym konkretne (choć często wcale nie negatywne) interesy. Kto daje nam prawo, żebyśmy, będąc historykami sztuki, urbanistami, artystami decydowali o tym, jakiego rodzaju interwencje są dobre, a jakie złe? Przecież nie jesteśmy już w bezpiecznej przestrzeni galerii. Jak słusznie zauważył w pewnym miejscu Łukasz Białkowski, hipokryzją byłoby roszczenie sobie takich praw, ale czy, z drugiej strony, można się na tym zatrzymać, dochodząc do impasu, nierozwiązywalnego konfliktu interesów poszczególnych grup społecznych?”(Michał Zawada)

Zgodnie chyba odpowiemy, że należy temat drążyć, niestrudzenie poszukując dróg wyjścia i badając nowe strategie działania…

„Organizatorzy Czarnych Punktów wybrali, jak sądzę, słuszną drogę – edukacyjną. Nie było podawania gotowych rozwiązań, które, bezdyskusyjnie znaleźć się powinny w naszym mieście. Zdecydowali się raczej wskazywać zaistniałe projekty, które w jakiś sposób wytrzymują próbę czasu w innych miejscach, które przecież w podobny sposób borykają się z problemami ingerencji w PP. Oczywiście, żadne tego rodzaju rozwiązanie nie obywa się bez kontrowersji – i na to trzeba być przygotowanym.”( Michał Zawada)

„Myślę, że głównym powodem, dla którego podczas dyskusji padło więcej wątków niż podczas wykładu jest rozmiar tematu, którego nie dało się zamknąć w ramach jednej prezentacji. To świadczy o ogromnym zapotrzebowaniu na tego typu debaty. Z jednej strony artyści, dla których liczy się tylko sztuka, z drugiej aktywiści, którzy chcą “zmieniać świat na lepszy” nie tylko za pomocą sztuki. Tak jak wspominałem podczas dyskusji, pomników typu Piłsudzki czy Skarga, nie
można oceniać w kategoriach złego czy dobrego dzieła, bo one  w tych kategoriach się nie mieszczą, ale to nie znaczy, że nie boli artystów ich poziom, boli bardziej niż kogokolwiek, dlatego rola twórcy nie kończy się tam gdzie jego  ilozofia sztuki. Dodam jeszcze dla sprostowania, że ładniejszy, fajniejszy i jakikolwiek inny pomnik dalej nie byłby sztuką, bo z założenia od początku miał być pomnikiem (funkcja komemoratywna) upamiętnia to co ważne dla jego inicjatorów i w sposób im bliski. Rola artysty jest zupełnie inna niż dopasowywanie się do oczekiwań bractw i stowarzyszeń. Ja np. zmieniłbym postać Skargi na inną, lub wyszedł z inicjatywą postawienia pomnika lub
wyburzenia, a to jest poza kategorią formalną. Przybliżanie pomników do sztuki za pomocą doboru “rzeźbiarzy” sprawniejszych technicznie lub reprezentujących bardziej współczesną formę jest banałem.”(Rahim Blak)

”Zgadzam się z opinią Rahima Blaka, który zauważa, iż w przypadku czarnych punktów, po których oprowadziły Ania i Aneta nie mamy do czynienia ze sztuką (a więc automatycznie nie mamy do czynienia z artystą). Oczywiście to rodzi dyskusję na temat definicji sztuki, ale wymienione realizacje porównałbym do sytuacji, w której dziewiętnastowieczne martwe natury nieewokujące niczego innego poza nimi samymi przedstawia się jako współczesną sztukę. Tutaj sytuacja jest równie kuriozalna, już na wstępie mamy do czynienia z czymś z obszaru historii sztuki (gdzie proszę wybaczyć tak duży skrót myślowy). Z moim ujęciem sztuki w żaden sposób poszczególne „czarne punkty” nie korespondują. Dysponujemy zresztą dziewiętnastowiecznym określeniem niemieckim (bodajże Nietzche’go): ‘wyrobnictwo’. Oceniam tę sytuację w taki sposób: to nie jest sztuka. To są mniej lub bardziej sprawne realizacje boleśnie szablonowych założeń zleceniodawców. Tak rozumiem argument Blaka, artyście nic do tego! Tak ustanowionej siatki pojęć – moim zdaniem – w czasie dyskusji zabrakło. Prelegentki milcząco założyły, że czarne punkty to wyłuskane ze świata sztuki niefortunne zdarzenia. To właśnie, moim zdaniem, oburzyło uczestniczących w dyskusji czynnych artystów i teoretyka.”(Dominik Stanisławski)

”Z problemem estetyki PP trudno spotkać się w zasadzie na każdym szczeblu edukacji. To jest właśnie „czarny punkt” – przemilczanie zagadnień, które dotyczą zjawisk dotykających nas bezpośrednio, na co dzień. Będąc studentem historii sztuki i malarstwa, na uczelniach problem ten raczej nie jest podnoszony (za wyjątkiem jednego wykładu na ASP, który, choć w niewyczerpujący sposób, dotyka tej tematyki) – podobnie, jak cała przestrzeń teoretyczna, która problem partycypacji i aktywności sztuki w przestrzeni publicznej od dekad stara się podnosić. Najgorsze, że przy obecnych metodach kształcenia, nawet nie przychodzi mi do głowy sposób, w jaki można by to zmienić.”(Michał Zawada)

Jak więc edukować przyszłych artystów i obywateli miast ze światem sztuki bezpośrednio niezwiązanych, by wspólnie i harmonijnie tworzyli oni nowoczesny estetyczny wizerunek publicznej przestrzeni? Czy możliwe jest by akademikom i twórcom udało się nawiązać dialog z szerszym gronem odbiorców, zachęcając je do uczestniczenia w akacjach i projektach związanych ze sztuką współczesną?

Efektem spotkań z „czarnej” serii było wyartykułowanie problemów, pojawienie się ciekawych postulatów i spostrzeżeń. Zagadnienia związane z problemem czarnych punktów Krakowa można zamknąć w obrębie kilku zagadnień. Z bogatej korespondencji zainspirowanej spotkaniami, wybrałam fragmenty odnoszące się do poszczególnych punktów:

1. Problem odbiorcy realizacji w przestrzeni miejskiej
Jedną z kardynalnych kwestii jest zagadnienie rozbieżności w ocenie estetycznej obiektu w przestrzeni publicznej. Rozbieżności, która związana jest z grupą społeczną odbiorcy. Zdaniem rozmówców należy przeciwdziałać hermetyzowaniu sztuki i szczególną uwagę poświęcić stworzeniu kontaktu pomiędzy dziełem a mieszkańcem miasta. Problem nie tkwi więc w adaptacji narzuconych rozwiązań ale szeroko pojętej edukacji.

„Uważam, że przechodnia (tak mieszkańca miasta, sąsiada realizacji, jak też odwiedzającego Kraków turystę, studenta) nie można traktować jak ‘ćwierćinteligenta’, którego uświadamiać/pouczać/przypominać/naprowadzać należy ‘strzałem między oczy’ pięścią odlaną w brązie! Przestrzeń publiczna jest z samej definicji wspólna, dlatego mam prawo czuć oburzenie, że zleceniodawca (czy rzemieślnik, który wykonał zlecenie?) nie docenił moich – przechodnia! – walorów intelektualnych.  Z drugiej strony i tutaj zgoda z Pawłem Brożyńskim, skrajnie skomplikowanym ‘sztucznym’ konstrukcjom zostawmy miejsce w galeriach, do których nikt nie jest zmuszony wchodzić. W tym kontekście przykłady realizacji, jakimi podparły się Aneta i Ania są moim zdaniem świetnie wyważone.”(Dominik Stanisławski, ASP im. J. Matejki w Krakowie)

2. Tworzenie stowarzyszeń zajmujących się kształtowaniem przestrzeni miejskiej
„Co do Stowarzyszeń to nie mam żadnych wątpliwości, że tego typu forma aktywizacji mieszkańców ma sens. Spójrzmy chociażby na efekt działań Stowarzyszenia “Przyjazny Kazimierz”- rozpoczęli debatę nad przyszłym kształtem pl. Nowego i targowiska na nim zapraszając m.in. zarządców podobnych placów z Londynu, urbanistów itp. oraz wywalczyli konsultacje społeczne przy okazji konkursu architektonicznego na pl. Wolnica. Przynależność do Stowarzyszeń, jak i sama świadomość, że istnieją i walczą, pozwala uwierzyć mieszkańcom w moc sprawczą ich głosu i prawo do kształtowania tkanki miasta. Z drugiej strony miasto i rady dzielnic chętniej negocjują z konkretnymi osobami wybranymi jako przedstawiciele z ramienia danych organizacji.”(Tomasz Lelek. Politechnika Krakowska)

„Uważam, że grupowanie się w stowarzyszenia ma zasadniczy sens, ponieważ pozwala oddolnie kształtować ‘swoje własne podwórko’. Czyli nie czekamy z założonymi rękami, aż odezwie się do nas Warszawa, wojewoda, Miasto czy rada dzielnicy. Łączę to z pytaniem o ostatecznego beneficjenta, czyli odbiorcę.”(Dominik Stanisławski, ASP Im. J. Matejki w Krakowie)

3. Rola artysty w procesie zagospodarowania przestrzeni.
“Co do oceny aktualnej sytuacji to na usta ciśnie się sformułowanie, że w Krakowie nie ma mowy o operujących w przestrzeni miejskiej artystach w liczbie mnogiej. I o ile jest to pewną przesadą, o tyle pokazuje, że właściwie wszelkie realizacje podsuwane są jednej osobie nieoficjalnie piastującej stanowisko ‘nadwornego rzeźbiarza’, gdzie o konkursie, czy choćby publicznie otwartym  forum raczej się nie słyszy. Ale nie obarczałbym ‘winą’ samej osoby, a raczej przywiązanie kolejnych zleceniodawców (‘miejskich’ i prywatnych) do wybierania w ich mniemaniu sprawdzonego (bezpiecznego i ideologicznie doskonale przewidywalnego?) realizatora swych złożeń, co jest nietransparentne. I teraz: niewątpliwie mnie, jako mimowolnego uczestnika-odbiorcę tych poczynań ma prawo to zainteresować, a co więcej, mam prawo coś takiego oprotestować. Dlatego uznaję zainicjowanie dyskusji za bardzo ważne.”(Dominik Stanisławski, ASP)

4. Jak przeciwdziałać namnażaniu się czarnych punktów w mieście
„Myślę, że zorganizowanie Międzynarodowego Biennale Rzeźby w Krakowie skupiające się na rzeźbie w przestrzeni placów miejskich jest warte przeanalizowania. Tego typu impreza poprzez działanie poza galeriami szybko trafiałaby do odbiorców i pomagała kształtować gust mieszkańców miasta, podobnie jak to czyni ArtBoom oswajać ich ze sztuką współczesną na ulicach. Miasto mogłoby odkupywać rzeźbę od artysty, który zdobędzie grand prix i w ten sposób pozostawiać ślad po każdym Biennale.”(Tomasz Lelek, Politechnika Krakowska)

„Sadzę że “zrywanie trawy” i działania happeningowe nie załatwią sprawy. W sumie, to może nie powinniśmy tak całkiem walczyć z narodową “potrzebą pomników”. Skoro naród chce mieć solidny, “spiżowy” znak w przestrzeni publicznej, to dlaczego ma go nie mieć? I nie uważam żeby uwłaczało artyście odpowiedzieć na takie zapotrzebowanie – wg mnie dobrym przykładem jest pomnik Sandra Pertiniego autorstwa Aldo Rossiego w Mediolanie (a jakże – każdy mówi o tym co widział:) Tutaj jednak przestrzeń kształtował nie artysta lecz architekt, o ile to ma dla kogoś znaczenie…”(Mateusz Grzęda, UJ)

” Myślę, że jedynym argumentem mogącym wpłynąć pozytywnie na władze miasta jest argument merkantylny. Za przykład podałbym doskonale znane wszystkim zainteresowanym realizacje architektoniczne z Bilbao czy Graz, które przyciągają i zatrzymują ciekawskich okupujących w tym celu hotele i restauracje. Oczywiście implikuje to szersze ujęcie działania w przestrzeni miejskiej, ale nic nie jest oderwane od reszty i tutaj posłużyłoby tylko w celach ‘uświadamiających’. O tyle jest to jednak trudne (jeśli nie niemożliwe), że w Krakowie postawy tradycjonalistyczne zwykło się uważać za atut. Tylko ten atut – to właśnie trzeba jakoś pokazać rajcom – nie przynosi zawsze dodatkowego dochodu (nie wspominając o tak cenionym splendorze), a raczej wzbudza drwiące uśmiechy odwiedzających Kraków turystów przyzwyczajonych do ‘czegoś więcej’ w przestrzeni publicznej. Ten drugi argument, argument ‘ze wstydu’, w parze z merkantylnym miałby, moim zdaniem, szanse otworzyć oczy włodarzom. Do tego trzeba sobie powiedzieć jasno: dyskusja o tym, jak szeroka jest definicja sztuki i co z jej świata lepiej ‘zagra’ w przestrzeni miejskiej władz miasta nie zainteresuje. Ale już unaocznienie rajcom, iż zlecone realizacje jedynie pozornie są sztuką, może wywołać mentalną przemianę, która swe praktyczne przełożenie znalazłaby w przyszłości. W końcu, jak zauważa Mateusz Grzęda, jesteśmy społeczeństwem, które musi stawiać pomniki. Zgadzamy się wszyscy co do jednego – stawiajmy dobre!”(Dominik Stanisławski, ASP)

Pojawiły się także sugestie, że miejsca, które zasługują już na miano Czarnych punktów, należy „oswajać” za pomocą imprez i happeningów. Ciekawą propozycją wydaje się być stworzenie pod pomnikiem SKARGI krakowskiego Speaker’s Corner znanego z Hyde Parku w Londynie.
Każdy z punktów wymaga głębszego przeanalizowania. Komentarzy i odpowiedzi na te problemy powinniśmy zacząć poszukiwać nie tylko w „środowisku”, ale wśród władz miasta, architektów miejskich, deweloperów, a także, a może przede wszystkim, obywateli miasta, których zdanie powinno być kluczowym w tej dyskusji. Podsumowując kolejnym cytatem Dominika Stanisławskiego :

„Wygląda na to, że łatwy do zdiagnozowania problem jest o wiele bardziej skomplikowany w aspekcie rozwiązania, jako że jest to kwestia zmiany sposobu myślenia zleceniodawcy, przy zgodzie przechodnia na tę zmianę. Raczej trudne! – nie od dziś wiemy, jak oporną materią jest ludzka mentalność. Kto miałby dokonać tej zmiany? – artysta (Artysta?), kółko się zamyka. Wymiana ‘nadwornego rzeźbiarza’ na innego nic nie da.”

W ramach odbywającego się w naszym mieście w dniach 12-22 czerwca Festiwalu ArtBoom_01 Fundacja Splot, przy współpracy z Fundacją Wschód Sztuki i Klubem Krytyki Politycznej w Krakowie zorganizowały spacer szlakiem realizacji, których powstanie wzbudza nieustannie wiele kontrowersji, rzucając cień na mechanizmy funkcjonowania i przebiegu  procesu urzeczywistniania  artystycznych zamówień publicznych.

Kondukt nie miał jednak charakteru happeningu czy akcji protestacyjnej, a raczej wspartej komentarzem ekspertów, prezentacji poszczególnych obiektów. Wnioski, które narodziły się podczas spaceru miały skłonić do dyskusji nad drogami wyjścia z niebezpiecznej dla przestrzeni miejskiej sytuacji.

Trwający ponad dwie godziny spacer,  przerodził się w ożywioną rozmowę na temat niejasnych zasad  powstawania nowych pomników, niedemokratycznym wyborze projektów przeznaczonych do realizacji, pomijaniem obywateli a przede wszystkim specjalistów, krytyków i historyków sztuki w podejmowaniu decyzji dotyczących planów zagospodarowania miasta.

22 czerwca odbyło się w Pawilonie Wyspiańskiego drugie spotkanie, opatrzone prowokującym podtytułem- DROGI WYJŚCIA. Prowadzące – Anna Będkowska i Aneta Rostkowska, zaprezentowały powstałe na terenie Europy rzeźby, które ich zdaniem tworzą „jasne” punkty w przestrzeni miejskiej, „ stanowiąc przykłady udanego i twórczego podejścia do tematu”.[1]

Wśród omawianych obiektów przeważały realizacje niemieckie .

Głównym celem prelegentek była prezentacja pomników, które w odróżnieniu od obowiązujących tendencji podchodzą do tematu historii w sposób oryginalny i interesujący, rezygnując z przestarzałej XIX – wiecznej estetyki.  Prowadzące chciały przekonać, że należy w takich realizacjach korzystać z metafory, skojarzeń, abstrakcji rezygnując z kolejnych pełno postaciowych, spiżowych olbrzymów o wyniosłej pozie i groźnym spojrzeniu. Pokazały także jak nasi zachodni sąsiedzi radzą sobie z trudnymi  i wymagającymi wyczucia i subtelności zagadnieniami.. Nie zabrakło przykładów rzeźb dekoracyjnych, stanowiących żartobliwy, pogodny bądź estetycznie przyjemny element w mieście (prace Eliassona i Oldenburga).

Kluczowymi punktami prezentacji były jednak; przedstawienie sposobu funkcjonowania stowarzyszeń i organizacji, które współkształtują przestrzeń miejską w Niemczech, a także wskazanie różnych dróg finansowania realizacji publicznych, dzięki bezpośredniemu zaangażowaniu władz i mieszkańców miasta.

Prezentacja wzbudziła wśród uczestników spotkania pewne kontrowersje ale przede wszystkim pobudziła do ożywionej, momentami nazbyt zażartej dyskusji . W krakowskim świecie sztuki zabulgotało( na wrzenie należy jeszcze poczekać…);  prezentowano kolejne problemy, padały nowe wzajemne oskarżenia, odpowiedzialność za kolejne czarne punkty przerzucana była pomiędzy władze, artystów, akademików a społeczeństwo. Zabrakło moderatora, który zapanowałby nad temperamentem niektórych interlokutorów, jasno przedstawiając cele i problemy prezentowane  w czasie spotkania, a także uczciwie rozdzielając prawo do głosu.

Spotkanie należy jednak uznać za niezwykle istotne i inspirujące. Zapoczątkowało ono wielowątkową dyskusję nad problemami miasta Krakowa, stanowiąc  zwieńczenie Festivalu ArtBoom_01 oraz zapowiedź wyjątkowego ruchu o nazwie Projekt Miejski. Współtworzony przez Małopolski Instytut Kultury, Klub Krytyki Politycznej, Fundacja Splot i Fundacja Wschód Sztuki program ma w sposób konkretny i namacalny, edukować, interweniować i prowokować debatę, na którą od lat czekają mieszkańcy Krakowa.

Kolejnym koniecznym krokiem, jaki należy podjąć jest zapoczątkowanie dialogu z władzami miasta, zmuszenie urzędników do aktywnego włączenia się w sprowokowaną już dyskusję, by w Krakowie zawrzało i nie trzeba było uciekać się do metod tak drastycznych jak postulowane w czasie spotkania wysadzanie krakowskich pomników…