15 sierpnia na Polu Mokotowskim w Warszawie rusza niezwykły plener rzeźbiarski, który gościć będzie w stolicy przez cały miesiąc. Do udziału w wydarzeniu zaproszono siedmiu artystów, którzy przez 10 godzin dziennie tworzyć będą wcześniej zaprojektowane przez siebie rzeźby -  nie w pracowni, a w parku pełnym ludzi. Przechodnie w tym czasie będą mieli niecodzienną możliwość podglądnięcia aktu twórczego artystów oraz zaobserwowania procesu powstawania rzeźby, którą po ukończeniu będą mogli podziwiać już jako stały element Pola Mokotowskiego. To właśnie za cel obrali sobie organizatorzy – zbliżenie ludzi do sztuki i artysty, z którym będzie można nawiązać bezpośredni kontakt. Tym co połączy jednego i drugiego będzie powstające dzieło sztuki. W końcu nie każdemu obserwując pracę artysty udaje się zrozumieć jego intencje na pierwszy rzut oka, dlatego organizowany w Warszawie plener i bezpośrednia konfrontacja mieszkańców miasta z rzeźbiarzami tworzącymi dzieła do ich parku, może stać się bardzo dobrą lekcją sztuki. Idea wydaje się interesująca, mamy nadzieję, że nie będzie to ostatnie takiego rodzaju wydarzenie w Polsce. Trzymamy kciuki by inicjatywa się powiodła i przyniosła spodziewane efekty.

Jednocześnie zachęcam do odwiedzania plenerowego bloga i śledzenia postępów prac.

KONTENERART 2009

Kontenery, przyjazne konstruowaniu z nich w modułów same w sobie stają się elementem kształtującym przestrzeń miejską. Mogą służyć jako obiekty użyteczności publicznej, przenośne hotele, czasowe pawilony wystawowe czy nawet nowoczesne mieszkaia. Ich wykorzystanie jest jednym z najtańszych i najszybszych sposobów na wprowadzanie zmian w przestrzeni miejskiej. Architektura tymczasowa może prowadzić do pozytywnych zmian i rewaloryzacji konkretnych obszarów w mieście, dzięki organizacji wokół niej życia kulturalnego.

Jedną z pierwszych i najważniejszych światowych akcji wykorzystujących kontenery jako przestrzeń ekspozycyjną jest Container Art. Na czas trwania wystawy kontenery zmieniają się w rozrzucone po całym miescie mobilne galerie, które prezentują w swoim wnętrzu instalacje, rzeźby i malarstwo lokalnych i światowych artystów. Twórcy jeżdżą z kontenerami po całym świecie a miasta, które odwiedzają na czas ich pobytu zamieniają się w żyjące muzea. Odbywające się całą dobę wystawy w kontenerach prowokują mieszkańców do kulturalnej debaty.

Dotychczas akcje zorganizowane zostały między innymi w Bergamo (2005), Varese (2005), Nowym Jorku (2006), Genui (2007, 2008), Rzymie (2007) czy Mediolanie (2008).

Art Container Project również jest rodzajem projektu bazującego na pomyśle nietypowej podróży artystycznej niemniej nietypowych eksponatów. Kontener z obiektu funkcjonalnego na czas akcji zmienia się w fizyczną jednostkę żyjącą własnym życiem. Zdarzenie ma swój początek w Hong Kongu i jest efektem inwencji twórczej artystów, profesjonalistów w przemyśle kontenerowym i logistycznym oraz ekspertów z sektora biznesowego.

Każda z podróży kontenerów planowana jest na trzy lata i składa się z trzech etapów. W pierwszym z nich artyści tworzą prace na zewnętrznych ścianach kontenera. Często tak powstałe dzieła stają się wyrazem zaangażowania artystów w problemy lokalne, co potwierdza częsty czynny udział społeczeństwa w tworzeniu wspólnej pracy.
Po rozmieszczeniu kontenerów w różnych miejscach na świecie rozpocznie się drugi etap. Międzynarodowe instytucje i organizacje zostaną zaproszone do pomocy w śledzeniu wymiany kulturalnej oraz komentowania interakcji, jaką wywołują pojawiające się kontenery. Równocześnie lokalni i zagraniczni artyści dostaną szansę pokazania swoich prac.
Ostatnia część projektu ma mieć formę archiwizowania, dokumentowania oraz tworzenia stałej wystawy po przybyciu eksponatów do miejsca, z którego wyruszyły.
Pierwsza takiego typu akcja rozpoczęła się w 2008 roku.

W Polsce organizowane są dwie cykliczne imprezy z centralnym motywem kontenerów. Od 9-19 lipca 2009 roku w Gdyni trwała druga edycja Gdynia Design Days, czyli dni designu krajów nadbałtyckich. W czasie imprezy odbywały się spotkania na temat biznesu kreatywnego oraz warsztaty w ramach akcji Zaprojektuj Swój Zysk.
Projekty można było zobaczyć w muzeach i na ulicach miasta. W 21 kontenerach portowych na placu Grunwaldzkim zorganizowano centralny punkt festiwalu. Znajdowały się w nim studia projektowe, galerie designu, kontener design dla dzieci, sklepik, bar, księgarnia, informacja oraz Brama Spotkań – zadaszone miejsce, w którym odbywały się wykłady, prezentacje, dyskusje i koncerty. Wystawę odwiedziło około 32 tys. osób.

W październiku 2009 roku w Poznaniu odbyła się natomiast druga edycja KontenerArt. W ramach akcji w centrum stanął zbudowany z kilkunastu kontenerów obiekt, mający stać się ogniskiem kultury niezależnej. Organizatorzy za cel obrali sobie stworzenie w mieście przyjaznej artystom przestrzeni. W blaszanych kontenerach zaaranżowano pracownie, zyskując w efekcie mobilne ośrodki działań twórczych.
Zastosowanie tego specyficznego typu architektury tymczasowej jest przykładem nowoczesnego myślenia o architekturze i przestrzeni miasta. Na uwagę zasługuje rewitalizacyjna funkcja zdarzenia, które zrealizowano w zaniedbanym Chwaliszczewie. Efektem lokacji było samoczynne przekształcenie się tego obszaru na czas trwania akcji w nowe centrum kulturalne Poznania. Ewa Łowżył, jedna z inicjatorów przedsięwzięcia twierdzi, iż “celem było otwarcie się i dostępność, dlatego większość kontenerów była całkowicie oszklona. Chodziło o bezpieczne wyjście w miasto i zaproszenie mieszkańców do interakcji”. W przedsięwzięciu brali udział offowi artyści, muzycy, performerzy i animatorzy kultury. W kontenerach, które stały się mobilnym centrum kultury, organizowano spotkania artystyczne, koncerty, wystawy i warsztaty. Mieszkańcy miasta odnieśli się z entuzjazmem do akcji licznie i chętnie w niej uczestnicząć, co potwierdziło ich potrzebę spontanicznego i bezpośredniego kontaktu z kulturą. “Kontenery mają aurę alternatywności, bezpretensjonalnej atmosfery, awangardy, demokracji, a cała forma naszych kontenerów była swego rodzaju obiektem sztuki”, mówi Ewa Łowżył.

Jak widać zalety zastosowania popularnych od lat na świecie kontenerów są coraz częściej zauważane przez organizatorów imprez w kraju. Doceniana jest naturalna podatność modułów kontenerowych na łączenie się w rozmaite konfiguracje oraz ich przyjazne w transporcie parametry. Kluczową korzyścią przy stawianiu tego typu konstrukcji, zwłasza przy organizowanych w pośpiechu eventach, jest brak konieczności starania się opozwolenia na budowę. Wszystkie te cechy, wraz z rosnącym zainteresowaniem architekturą tymczasową rysują przed kontenerami ciekawą przyszłość w alternatywnych funkcjach.

(Karolina Krupska)

proj. Aleksander Rusin

W ostatnim czasie głośna stała się w Krakowie sprawa planów skucia mozaiki z budynku Biprostalu w związku z jego całościowym remontem. Zamiast ponad pięćdziesięciometrowej, kubistycznej kompozycji krakowskiej artystki, Celiny Styrylskiej-Taranczewskiej, na bocznej elewacji mają pojawić się kamienne płyty. Przedstawienie opinii publicznej zatwierdzonego już projektu wzbudziło wiele kontrowersji i burzliwych dyskusji. Nikt, a w szczególności właściciel Biprostalu, nie spodziewał się z pewnością aż takiego sprzeciwu. Do akcji protestacyjnych włączyły się media, stowarzyszenia i instytucje, studenci oraz mieszkańcy Krakowa. W Internecie krąży petycja, którą może podpisać każdy, kto nie zgadza się, aby mozaika zniknęła z krajobrazu Krakowa. Jak twierdzi Monika Bogdanowska, architekt i przewodnicząca Komisji ds. Ratowania Zabytkowych Cmentarzy Krakowa i Ziemi Krakowskiej – „to właśnie mieszkańcy Krakowa mogą coś zdziałać w pierwszej kolejności – nikt inny”.

zdj. Karolina Krupska

Polskie prawo nie chroni przed niszczeniem budynków powstałych w drugiej połowie XX wieku, jeśli nie widnieją one w rejestrze zabytków. Mozaika z Biprostalu wpisana została niedawno do gminnej ewidencji zabytków, jednak to nie daje miastu prawa do jej ochrony – potrzebny jest wpis Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do rejestru zabytków. Niestety, jak twierdzi Mikołaj Kornecki, przewodniczący Obywatelskiego Komitetu Ratowania Krakowa, „to daleka droga i wymaga też dobrej woli właściciela”.

Głównym argumentem właściciela Biprostalu jest bardzo zły stan mozaiki, który może spowodować odpadnięcie płyt ceramicznych z elewacji budynku. Jak twierdzi Monika Bogdanowska, odrestaurowanie mozaiki o tak dużej powierzchni jest technicznie i technologicznie zupełnie nowym problemem. Tradycyjny brak środków finansowych nie ułatwia sprawy. Pojawiają się propozycje, by zdjąć mozaikę i nałożyć ją z powrotem na ocieploną elewację, lecz to wymagałoby ingerencji w projekt i zwiększyło koszty. Muzeum Narodowe w Krakowie zaproponowało, by przenieść dzieło Celiny Styrylskiej-Taranczewskiej na jeden z krakowskich bloków. Są to jednak rozwiązania kompromisowe wobec życzenia większości, aby mozaika pozostała na swoim miejscu. Mikołaj Kornecki największe nadzieje pokłada w rozmowach z właścicielem budynku. Mówi, że OKRK ma propozycje technicznego rozwiązania problemu, które chce przedstawić w najbliższym czasie inwestorowi. Piotr Płucienniczak, współinicjator akcji Nie pozwólmy zryć mozaiki z Biprostalu oraz manifestu grupy „Biprostal-2”, twierdzi natomiast, że dyrektor Biprostalu nie jest skłonny do rozmów, i że rozwiązanie przynieść może wyłącznie administracyjna ochrona mozaiki. Ufa jednak, że „społeczne poruszenie i szum medialny przynajmniej zmotywują zarząd do zadbania o wizerunek firmy i pozostawienia dzieła sztuki”.

Do akcji ratowania dzieła włączyło się wielu mieszkańców Krakowa, dla których mozaika stała się ważnym elementem tej części miasta i którzy nie wyobrażają sobie, by budynek na rogu ul. Królewskiej i Alei Kijowskiej zmienił swój wyraz. Zamiar skucia mozaiki wzbudził nie tylko dyskusję ekspercką, ale przede wszystkim społeczną, o czym można przekonać się słuchając się rozmów w tramwajach przejeżdzająch obok Biprostalu.

Nie jest tajemnicą, że inwestorów interesuje głównie zysk, a nie historyczna i artystyczna wartość budynku. Dlatego tym bardziej niezrozumiały jest obecny brak przepisów, które chroniłyby architekturę lat 50. W efekcie co roku tracimy kolejne obiekty tego okresu. Skupiony wokół zabytków Starego Miasta Kraków pozwala na niszczenie swojej modernistycznej, rzekomo mniej atrakcyjnej części.

Udział mieszkańców w ratowaniu mozaiki optymistycznie widzi Piotr Płucienniczak: „Akcja protestacyjna wpisuje się w trend odzyskiwania przestrzeni miejskiej i zwiększania świadomości dotyczącej tego, co dzieje się z Krakowem. Jeśli patrzeć na sprawę z perspektywy socjologicznej, to nawet gdy mozaika zostanie zryta, akcja będzie sukcesem – uruchamia bowiem i podtrzymuje potencjał społeczny, który mobilizował będzie się przy okazji podobnych protestów w przyszłości”.

Walka o uratowanie tej ogromnej, monumentalnej mozaiki jest tym istotniejsza, że dzieło stanowi absolutny unikat. Ważnym argumentem w sprawie jest fakt wcześniejszego odrestaurowania mozaik na kinie Kijów i teatrze Bagatela, które stały się z powrotem prawdziwą ozdobą miasta. Pozostaje żywić nadzieję, że staną się one wzorem dalszych działań, które szanują unikalną historyczną i artystyczną wartość krakowskiej architektury. Nie stać nas na utratę tak cennych obiektów.

Zachęcam wszystkich do podpisywania petycji na stronie petycje.pl.

Karolina Krupska

proj. kampanii Aleksander Rusin

*Kampania “Stop Tandecie” zainicjowana została na forum SkyscraperCity, doczekała się fantastycznej oprawy graficznej autorstwa Aleksandra Rusina, jednak do tej pory nie została wykorzystana poza siecią. Planowany remont Biprostalu ma “szansę” stać się kolejnym przykładem działań Kapitana Tandety.