fot. J. Gryglewicz

Wyspiański na pomniku – czy tylko ogromny, odizolowany od świata, parkingowy? Akcja artystyczna Julii Heuer, grupy Umschichten i Justyny Gryglewicz ma na celu spojrzenie z innej perspektywy na pomnik stojący przed Gmachem Głównym MNK oraz otwarcie dyskusji na temat aktualności tradycyjnej formy pomnikowej.

16.10.2010, godz. 15.30
Wieczór panieński, warsztat dla dorosłych (w jęz. ang., zapewniamy tłum. na jęz. polski), prowadzenie Julia Heuer
Gmach Główny MNK, Sala Edukacyjna „Pod Kozami”
Liczba uczestników ograniczona.
Rezerwacja: agrajewska@muzeum.krakow.pl

W nawiązaniu do jednego z najbardziej znanych dzieł Stanisława Wyspiańskiego – “Wesela” z 1901 roku – wyrzeźbionemu artyście, znajdującemu się przed Muzeum Narodowym w Krakowie, zostanie zapewnione ‘towarzystwo’ w postaci panny młodej. W trakcie spotkania wykonamy dla niej oryginalną suknię ślubną. Warsztat poprzedzi prezentacja Katarzyny Szczygieł z krakowskiego Muzeum Wyspiańskiego na temat artysty i „Wesela”.

17.10.2010, godz. 13.00–16.30
Akcja artystyczna Julii Heuer, grupy Umschichten i Justyny Gryglewicz przed pomnikiem Wyspiańskiego, na parkingu przed Gmachem Głównym MNK. Zapraszamy wszystkich dorosłych, którzy nie mają lęku wysokości!

17.10.2010, godz. 17.00
“Jeśli nie pomnik to co?”, panel dyskusyjny z udziałem Dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie Zofii Gołubiew, założyciela grupy Umschichten Łukasza Lendzińskiego, kuratorki akcji “Kiss” Anety Rostkowskiej oraz założycielki Fundacji Nowej Kultury Bęc Zmiana Bogny Świątkowskiej. Moderatorem spotkania będzie Katarzyna Bik.

Udział we wszystkich odsłonach projektu jest bezpłatny. Organizatorem projektu jest Muzeum Narodowe w Krakowie. Całość współfinansuje Fundacja Hertie w ramach wspierania działań byłych stypendystów (www.ghst.de) i Polsko-Niemieckie Towarzystwo Akademickie (www.pnta.pl). Patronat: Projekt Miejski.

Bliższe informacje: http://parergonn.blogspot.com/2010/10/akcja-artystyczna-kiss-zaproszenie.html.

W parku przy pałacu Charlottenburg w Berlinie obejrzeć można intrygujący obelisk z wyrytą datą 11 marca i napisem “To mógłby być dzień o historycznym znaczeniu”. Stworzył go w 1979 roku pochodzący z Jugosławii Braco Dimitrijevic. Podobno w jego zamierzeniu pomnik ma upamiętniać zwykły dzień 11 marca i krytykować w ten sposób eksponowanie określonych dat – wszak wydarzenia, które wówczas się odbyły, są skutkiem całego szeregu innych wydarzeń, zaistniałych w innych – niewyeksponowanych – dniach. Ta interpretacja jest w porządku, choć…

Dla mnie jest to raczej pomnik ustawiony ‘na zapas’ – na poczet przyszłego ważnego wydarzenia, które uczyni dzień 11 marca istotnym. Po co artysta miałby tworzyć coś takiego? Być może po to, by zachęcić kogoś do uczynienia czegoś istotnego w tym właśnie dniu. A może po to, byśmy – jeśli w danym dniu wydarzy się coś dla nas ważnego – mogli zaanektować pomnik dla siebie? Dopuszcza on wszak różne sposoby użycia, jest pustą formą, którą każdy może wypełnić dogodną treścią, o ile odpowiada mu data.

Wygląda to tak, jakby wszystko, co trzeba upamiętnić, zostało już upamiętnione i jedyne, co pozostało, to skierowanie się ku przyszłości i wytworzenie pomnika zdolnego do upamiętniania w przyszłości.

Zwróćmy jednak uwagę na to, że forma pomnika powinna być dopasowana do upamiętnianego wydarzenia. Obelisk to forma nieco zdezaktualizowana, trudno wyobrazić sobie do upamiętnienia czego w przyszłości mógłby się nadawać. W ten sposób ta z pozoru wyłącznie żartobliwa praca tematyzuje obecne  w nas irracjonalne pragnienie upamiętniania za wszelką cenę, nawet jeśli miałoby ono przybrać bardzo schematyczne i banalne formy. Dobrze pasuje to do polskiej pomnikomanii!

Kontynuujemy serię postów poświęconych najciekawszym realizacjom
artystycznym w przestrzeni publicznej. Chcielibyśmy wzbudzić w ten
sposób dyskusję na temat sztuki tego typu – postaci, jakie może
przybierać, ograniczeń i możliwości, jakie posiada, kryteriów oceny,
jakie można w jej przypadku stosować. Nie chcemy ustanawiać wzorców
sensu stricto (czyli zachęcać do kopiowania określonego stylu, czy
artysty), lecz ukazywać różnorodność i skłaniać do refleksji. Będziemy
prezentować zarówno niekonwencjonalne formy upamiętniania przeszłości,
jak i sztukę nie odwołującą się wprost do historii – o bardziej
ludycznym, czy dekoracyjnym charakterze; zarówno prace ‘klasyczne’,
czyli powszechnie doceniane, jak i bardziej kontrowersyjne, wymagające
dyskusji.

Część postów to fragmenty albumowej publikacji o współczesnej rzeźbie
w przestrzeni publicznej Niemiec, przygotowywanej przez Annę Będkowską
i Anetę Rostkowską w kooperacji z wydawnictwem Atropos. Książka ukaże
się tym roku pod patronatem Projektu Miejskiego. Czekamy na wszelkie opinie i komentarze. Co jest warte uwagi, a co
kompletnie rozczarowuje? O czym koniecznie powinniśmy napisać? Co
budzi zdziwienie, a co nudzi? Jakiej sztuki w przestrzeni publicznej
potrzebujemy w Polsce, a jakiej mamy dosyć?

Tym razem przedstawiamy pop-artową rzeźbę Claesa Oldenburga i Coosje
van Bruggen znajdującą się w Berlinie, przy Bethlehemkirch-Platz.

Ustawiona w 1997 roku została sfinansowana przez Ronalda S. Laudera,
głównego inwestora Business Center na Checkpoint Charlie. Przedstawia
gigantyczny (ponad 8 metrów wysokości!) obwiązany liną kolorowy
pakunek. Wystają zeń najróżniejszego rodzaju przedmioty: krzesła,
szczotka do zamiatania, konewka, opona, stolik, czy regał. Całość
przypomina sporządzony w pośpiechu, prowizoryczny, rzucony na plac
bagaż.

Umieszczony nieopodal słup informacyjny przypomina historię osiedlenia
się w Berlinie czeskich ewangelików. Prześladowani w swej ojczyźnie z
powodów wyznaniowych przybyli tu w XVIII wieku za zgodą Friedricha
Wilhelma I. W pobliżu rzeźby stał zresztą niegdyś ich – zniszczony w trakcie drugiej wojny – kościół. Jego obrys jest do dziś widoczny
na placu. Praca Oldenburga upamiętnia los imigrantów,
przy czym jej postać nie zawęża zakresu interpretacji
wyłącznie do imigrantów czeskich (żaden z elementów składowych nie
wydaje się wskazywać na nich w szczególności).

Całość, jak większość pop-artowych realizacji, pozornie wydaje się dość zabawna, a wręcz humorystyczna. W rzeczywistości jednak zawiera elementy mniej
optymistyczne – zwróćmy uwagę na to, że większość przedstawionych
przedmiotów z uwagi na rozmiary i ciężar raczej nie nadaje się do
zabrania w podróż. Ta wieloaspektowość nadaje rzeźbie zdolność
przyciągania różnych typów odbiorców: zarówno dzieci, które świetnie
się bawią biegając dookoła niej i odszukując kolejne przedmioty, jak i
tych, których ciekawi historia miejsca, o zwykłych poszukiwaczach
estetycznych wrażeń nie wspominając.

Losy rzeźby przypominają samą jej tematykę: początkowo pojawiła się
jako element performance “Il Corso del Coltello” wykonanego w Wenecji
w roku 1985; następnie – w nowym wydaniu – stanęła przed Kunst- und
Ausstellungshalle der Bundesrepublik w Bonn. Jej miejscem docelowym
miał być plac przy Checkpoint Charlie, jednak okazało się, że
teren, na którym miała spocząć, został zwrócony prawowitym
przedwojennym właścicielom, którzy zaplanowali postawienie na nim
budynku. Dopiero potem znaleziono rzeźbie miejsce na wspomnianym
placu. Jak się okazuje nie tylko osoby, ale i dzieła sztuki mogą być
czasem bezdomne. ;-)

W ramach odbywającego się w naszym mieście w dniach 12-22 czerwca Festiwalu ArtBoom_01 Fundacja Splot, przy współpracy z Fundacją Wschód Sztuki i Klubem Krytyki Politycznej w Krakowie zorganizowały spacer szlakiem realizacji, których powstanie wzbudza nieustannie wiele kontrowersji, rzucając cień na mechanizmy funkcjonowania i przebiegu  procesu urzeczywistniania  artystycznych zamówień publicznych.

Kondukt nie miał jednak charakteru happeningu czy akcji protestacyjnej, a raczej wspartej komentarzem ekspertów, prezentacji poszczególnych obiektów. Wnioski, które narodziły się podczas spaceru miały skłonić do dyskusji nad drogami wyjścia z niebezpiecznej dla przestrzeni miejskiej sytuacji.

Trwający ponad dwie godziny spacer,  przerodził się w ożywioną rozmowę na temat niejasnych zasad  powstawania nowych pomników, niedemokratycznym wyborze projektów przeznaczonych do realizacji, pomijaniem obywateli a przede wszystkim specjalistów, krytyków i historyków sztuki w podejmowaniu decyzji dotyczących planów zagospodarowania miasta.

22 czerwca odbyło się w Pawilonie Wyspiańskiego drugie spotkanie, opatrzone prowokującym podtytułem- DROGI WYJŚCIA. Prowadzące – Anna Będkowska i Aneta Rostkowska, zaprezentowały powstałe na terenie Europy rzeźby, które ich zdaniem tworzą „jasne” punkty w przestrzeni miejskiej, „ stanowiąc przykłady udanego i twórczego podejścia do tematu”.[1]

Wśród omawianych obiektów przeważały realizacje niemieckie .

Głównym celem prelegentek była prezentacja pomników, które w odróżnieniu od obowiązujących tendencji podchodzą do tematu historii w sposób oryginalny i interesujący, rezygnując z przestarzałej XIX – wiecznej estetyki.  Prowadzące chciały przekonać, że należy w takich realizacjach korzystać z metafory, skojarzeń, abstrakcji rezygnując z kolejnych pełno postaciowych, spiżowych olbrzymów o wyniosłej pozie i groźnym spojrzeniu. Pokazały także jak nasi zachodni sąsiedzi radzą sobie z trudnymi  i wymagającymi wyczucia i subtelności zagadnieniami.. Nie zabrakło przykładów rzeźb dekoracyjnych, stanowiących żartobliwy, pogodny bądź estetycznie przyjemny element w mieście (prace Eliassona i Oldenburga).

Kluczowymi punktami prezentacji były jednak; przedstawienie sposobu funkcjonowania stowarzyszeń i organizacji, które współkształtują przestrzeń miejską w Niemczech, a także wskazanie różnych dróg finansowania realizacji publicznych, dzięki bezpośredniemu zaangażowaniu władz i mieszkańców miasta.

Prezentacja wzbudziła wśród uczestników spotkania pewne kontrowersje ale przede wszystkim pobudziła do ożywionej, momentami nazbyt zażartej dyskusji . W krakowskim świecie sztuki zabulgotało( na wrzenie należy jeszcze poczekać…);  prezentowano kolejne problemy, padały nowe wzajemne oskarżenia, odpowiedzialność za kolejne czarne punkty przerzucana była pomiędzy władze, artystów, akademików a społeczeństwo. Zabrakło moderatora, który zapanowałby nad temperamentem niektórych interlokutorów, jasno przedstawiając cele i problemy prezentowane  w czasie spotkania, a także uczciwie rozdzielając prawo do głosu.

Spotkanie należy jednak uznać za niezwykle istotne i inspirujące. Zapoczątkowało ono wielowątkową dyskusję nad problemami miasta Krakowa, stanowiąc  zwieńczenie Festivalu ArtBoom_01 oraz zapowiedź wyjątkowego ruchu o nazwie Projekt Miejski. Współtworzony przez Małopolski Instytut Kultury, Klub Krytyki Politycznej, Fundacja Splot i Fundacja Wschód Sztuki program ma w sposób konkretny i namacalny, edukować, interweniować i prowokować debatę, na którą od lat czekają mieszkańcy Krakowa.

Kolejnym koniecznym krokiem, jaki należy podjąć jest zapoczątkowanie dialogu z władzami miasta, zmuszenie urzędników do aktywnego włączenia się w sprowokowaną już dyskusję, by w Krakowie zawrzało i nie trzeba było uciekać się do metod tak drastycznych jak postulowane w czasie spotkania wysadzanie krakowskich pomników…