W jaki sposób poradzić sobie z fabryczną przeszłością miasta? Co zrobić, kiedy z napędzającego koniunkturę przemysłu zostało bardzo niewiele? Łódzkie Stowarzyszenie Inicjatyw Miejskich Topografie oraz grupa amerykańskich filmowców Detroit Lives! zapraszają na krakowską premierę filmu “After The Factory” połączoną ze spotkanie z jego twórcami Philipem Laurim i Stevenem Craigiem Oliverem. Naszym gościem będzie również Michał Gruda – wiceprzewodniczący Łódzkiego Stowarzyszenia Inicjatyw Miejskich Topografie, pracownik Muzeum Miasta Łodzi, społecznik, organizator akcji w przestrzeni miejskiej, aktywny obserwator i uczestnik życia Łodzi.

Łódź i Detroit, chociaż oddalone o tysiące kilometrów, zmagają się z tym samym problemem: muszę wymyślić dla siebie nową formułę działania po upadku przemysłu, który napędzał ich rozwój z górą przez cały wiek. Organizacja Detroit Lives! zajmująca się ożywianiem przestrzeni swojego miasta zrealizowała przy pomocy Stowarzyszenia Topografie z Łodzi film dokumentalny opowiadający o zmaganiach obu ośrodków ze skutkami dezindustrializacji.

Detroit, niegdyś stolica światowego przemysłu samochodowego, to dziś miejska pustynia przypominająca do złudzenia futurystyczną scenografię z filmów o Robocopie. Wielu twierdzi, że w erze technologii cyfrowych i globalnych przepływów kapitału miasto skazane jest na zagładę. Dziś na skutek globalnych przemian gospodarczych dotknięte jest bezrobociem, odpływem mieszkańców i degradacją tkanki urbanistycznej. Podobną historię i problemy ma Łódź – w przeszłości jeden z największych europejskich producentów tekstyliów. Nazywana “polskim Manchesterem” również padła ofiarą dezindustrializacji tym razem spowodowanej zamknięciem rynków wschodnich wraz z upadkiem Związku Radzieckiego. Oba miasta próbują uporać się z kryzysem. Co robią i co mogą zrobić, aby zmienić swoje położenie? Jak w tej trudnej sytuacji odnajdują się mieszkańcy?

Film „After The Factory” zabierze widza w fascynującą podróż, której głównym tematem będzie tworzenie nowej tożsamości miasta. Wywiady z urzędnikami miejskimi, urbanistami, przedsiębiorcami oraz lokalnymi artystami i aktywistami pokażą proces przekształcania miast postindustrialnych z wielu różnych perspektyw. Widzowie po obu stronach oceanu zobaczą, jaki potencjał kryje się wśród murów dwóch zapomnianych miast, które muszą określić się na nowo.

Premiera amerykańska: Detroit, 02/02/2012

Premiera polska: Łódź 08/02/2012

Strona filmu: http://afterthefactoryfilm.com/

Projekcja odbędzie się 9 lutego (czwartek) o godzinie 18 w Bunkrze Sztuki. Po projekcji zapraszamy na spotkanie z gośćmi.

Spotkanie w języku angielskim.

Wstęp na projekcję i spotkanie WOLNY.

Partnerem projektu jest amerykańska organizacja Detroit Lives!, założona w 2009 roku przez Philipa Lauri’ego i Stevena Craiga Olivera. Detrot Lives! zajmuje się odnową Detroit i promocją jego pozytywnego wizerunku. Jej działalność obejmuje m.in. organizację wystaw, produkcję odzieży, realizację projektów artystycznych w przestrzeni publicznej, a także tworzenie filmów i prowadzenie bloga.

Patronat nad wydarzeniem objęła Ambasada Stanów Zjednoczonych Ameryki w Warszawie.

Strona wydarzenia na facebooku:

http://www.facebook.com/events/333632763343168/

http://bunkier.art.pl/?wydarzenia=co-laczy-lodz-i-detroit-krakowska-premiera-filmu-after-the-factory

www.stowarzyszenie.topografie.pl

http://topografie.pl

http://www.facebook.com/topografie.lodz?ref=ts

Miejski Punkt Kultury PREXER-UŁ – dołącz do nas

W pierwszej edycji Miastoprojektora proponujemy zająć się następującymi zagadnieniami:

1. działania rzeczne (aktywizacja bulwarów, miasto frontem do Wisły, woda w mieście, zalewy, plaże, barki, balon)
Spotkanie odbędzie się 11 czerwca

2. reformy komunikacji (tramwaje, autobusy, parkingi, rowery, koleje linowe, chodniki)
Spotkanie odbędzie się 12 czerwca

3. zielone inicjatywy (parki, planty, skwery, ogrody, zwierzęta)
Spotkanie odbędzie się 23 czerwca

4. interwencje przestrzenne (place, rynki, centra dzielnic, wieżowce, gentryfikacja, zabytki)
Spotkanie odbędzie się 24 czerwca

Formuła jest bardzo prosta:
Każdy uczestnik ma do dyspozycji:
* 10 minut na prezentację swojego projektu, tematycznie odpowiadającego tematowi przewodniemu danego spotkania
* mikrofon, komputer i projektor

Aby zgłosić swój udział, wystarczy przesłać do 3 czerwca szkic prezentacji wraz z jej tematem na adres:
miastoprojektor@artboomfestival.pl

Szczegółowe informacje na stronie festiwalu ArtBoom.

Inspiracją do zorganizowania Miastoprojektora stał się Departament Propozycji stworzony i realizowany od 2009 roku przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w ramach festiwalu Warszawa w budowie

Krakowska edycja debat powstała z inicjatywy członków Projektu Miejskiego: Marty Skowrońskiej i Tomasza Lelka przy współpracy z Magdą Mosiewicz (pomysłodawczyni formuły) i Małgorzatą Radkiewicz (Stowarzyszenie Przestrzeń-Ludzie-Miasto) i odbędzie się w ramach Festiwalu Sztuk Wizualnych Art Boom.

W razie pytań i wątpliwości prosimy o kontakt, nasz adres: miastoprojektor@artboomfestival.pl
Zachęcamy również do lektury wywiadu z Magdą Mosiewicz o Departamencie Propozycji z lutego tego roku.

Osiedla grodzone pojawiły się w Polsce po 1989 roku zyskując popularność nieporównywalnie większą niż w innych państwach Europy. Stały się w ten sposób symbolem ekonomiczno-społecznych przemian, jakie zachodziły wówczas w naszym kraju. Podczas spotkania analizowane były motywy przeprowadzek do tego typu miejsc, a także generowane przez nie zmiany w przestrzennej i społecznej strukturze miasta.

Wybór osiedla zamkniętego na miejsce zamieszkania wynika nie tyle z większego poziomu bezpieczeństwa w jego obrębie (badania nie potwierdzają tej tezy, osiedla grodzone nie są bardziej bezpieczne niż inne), lecz raczej z pragnienia znajdowania się w miejscu estetycznym i zamieszkiwanym przez osoby o podobnym statusie społecznym (w USA dochodzi nawet do dokładnego określania, kto może zamieszkać na danym osiedlu).

Niestety zamieszkanie w zamkniętej enklawie zamiast wyzwalać od problemów często generuje nowe. I tak na przykład pragnienie porządku przeradza się w absurdalną mnogość szczegółowych przepisów ograniczających swobodę mieszkańców osiedla, w szczególności dzieci. Z kolei wysokie oczekiwania względem jakości życia na osiedlu powodują małą tolerancję na nieregulaminowe zachowania (i – zamiast rozmowy z ‘drugą stroną’ – wzywanie ochrony do najbłahszych spraw).

Grodzone osiedla przyczyniają się do fragmentaryzacji społeczeństwa skutkującej brakiem kontaktu między jego poszczególnymi warstwami.  Miasto przeradza się w chaotyczny zbiór terytoriów (zarezerwowanych dla określonych grup), punktów docelowych (np. miejsc pracy) i korytarzy (prowadzących od terytoriów do miejsc docelowych). Konsekwencją tych zmian może być brak rozpoznania złożoności problemów posiadanych przez grupy społeczne inne niż własna, a  co za tym idzie – spadek solidarności społecznej. Niestety w Polsce mało osób zdaje się to dostrzegać, a nawet pojawiają się dalsze niepokojące tendencje, takie jak wtórne grodzenie na osiedlach zamkniętych, czy zamykanie osiedli już istniejących.

W trakcie dyskusji zwrócono uwagę na to, że bezpieczeństwo można zwiększać bez stawiania wysokiego płotu, między innymi dzięki metodzie projektowania ‘Secured by design’. Wydaje się ponadto, że ‘ucieczka’ do grodzonego osiedla nie jest jedynym sposobem poprawy jakości otoczenia – zbliżony efekt można osiągnąć angażując się w prace społeczności lokalnych. Państwo polskie mogłoby przeciwstawić się dokonywanej za pomocą osiedli grodzonych segregacji społecznej, choćby poprzez rozwijanie budownictwa komunalnego. Niestety obecnie niewiele dzieje się na tym polu; w zasadzie budownictwo zostało wydane ‘na pastwę’ wolnego rynku ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami tego faktu.

Dominika Cenda, Aneta Rostkowska

W ramach projektu “Sól” gromadzone są informacje na temat drobnych punktów usługowo-handlowych, które istniały w Krakowie jeszcze przed transformacją polityczną. Projekt chce objąć patronatem miejsca ‘z historią’, wciąż ‘żywe’ i gromadzące wokół siebie ludzi, zakątki przyciągające oryginalnymi produktami, dobrej jakości usługami, czy też po prostu niepowtarzalną atmosferą. Zapraszamy do wypełnienia ankiety, na podstawie której zostanie stworzona nietypowa mapa Krakowa. Ankieta dostępna pod adresem:
http://webankieta.pl/ankieta/w1hq12av15ru/p

Informacje o projekcie:

http://www.sol-krakowska.blogspot.com/

http://www.facebook.com/projekt.sol

Artykuł w Gazecie Wyborczej na temat ksiązki: http://wyborcza.pl/1,76842,7582537,Grodzone_osiedla__Na_zewnatrz_syf.html

Wywiad z autorem: http://wroclaw.gazeta.pl/wroclaw/1,49744,7631293,Plot_daje_mieszkancom_osiedli_ulude_bezpieczenstwa.html

Spis treści ksiązki: http://www.naukowa.pl/Socjologia,217kt/Za-murami.-Osiedla-grodzone-w-Polsce—analiza-dyskursu,294118ks

Inne teksty: http://wyborcza.pl/1,75248,2785902.html?as=1&startsz=x; http://wyborcza.pl/1,76842,8887051,Ladne_osiedle_zamkniete_w_sobie.html

Podsumowując krótko dotychczasową działalność: wspólnie zredagowane założenia (teoria, debata i interwencja) wyznaczyły obszar zadań projektu. Od października 2009 zorganizowaliśmy kilkanaście spotkań z udziałem gości z całej Polski. Zróżnicowane pod względem tematycznym, cieszyły się od początku bardzo dużym zainteresowaniem. Gościliśmy m.in. architektów, artystów, socjologów, filozofów i kuratorów, którzy prezentując wyniki swoich badań, dzielili się swoimi doświadczeniami na temat pracy z miastem i jego mieszkańcami.

Powstał także blog opatrzony logo grupy Twożywo, na którym informowaliśmy o kolejnych spotkaniach i inicjatywach, a także przedstawialiśmy przykłady dobrych praktyk z innych krajów.

Jako Projekt Miejski złożyliśmy do Urzędu Miasta Krakowa wniosek o zagospodarowanie placu za WBP przy ulicy Karmelickiej. Chcieliśmy stworzyć sezonowy „Hyde Park Karmelicka”, przestrzeń w centrum miasta dla organizacji pozarządowych i instytucji kulturalnych, gdzie odbywałyby się różnorakie wydarzenia artystyczne, spotkania i debaty. Pragnęliśmy odzyskać ten fragment miasta dla jego mieszkańców i wspólnie animować życie tego miejsca. Niestety Miasto odrzuciło naszą propozycję.

Projekt Miejski zyskał sobie liczne grono sympatyków, o czym świadczą nie tylko licznie przybywający na jego spotkania goście, ale również ponad 1500 członków grupy Projekt Miejski na portalu społecznościowym Facebook. Niezwykły potencjał tej inicjatywy, platformę jaką stanowi blog PM i naszą wiarę w słuszność rozwijania współpracy obywatelskiej w Krakowie pragniemy dzielić i pielęgnować z innymi organizacjami. Strona Projekt Miejski w niedługim czasie stanie się platformą wymiany informacji i doświadczeń pomiędzy szerokim gronem krakowskich organizacji i aktywistów zajmujących się przestrzenią publiczną. Mam nadzieję, że nowy etap w historii Projektu Miejskiego pozwoli poszerzyć zakres jego działalności i zrealizować pozostałe idee założycielskie :).

Marta Skowrońska,

koordynatorka Projektu Miejskiego od października 2009 do lipca 2010.

Od lutego 2011 r., po przeformułowaniu kształtu, Projekt Miejski funkcjonuje w postaci strony internetowej, której głównym celem jest wspieranie krakowskich organizacji pozarządowych zajmujących się problematyką przestrzeni publicznej. Kontakt z nami jest możliwy pod adresem: portalprojektmiejski@gmail.com), obsługą techniczną portalu zajmuje się Małopolski Instytut Kultury. Za koordynację spotkań odbywających się pod patronatem Projektu odpowiedzialna jest Stefania Hrycyk (Fundacja Wschód Sztuki; kontakt: strefa86@gmail.com). Stałą współpracowniczką portalu jest Marta Skowrońska.

Szanowny Pan

Prof. Jacek Majchrowski
Prezydent Miasta Krakowa

Szanowny Panie Prezydencie!
Zgodnie z informacjami prasowymi Prezydent Miasta Krakowa zdecydował o realizacji kontrowersyjnego pomnika pułkownika dedykowanego Ryszardowi Kuklińskiemu, wg koncepcji Czesława Dźwigaja i Krzysztofa Lenartowicza, która decyzją Sądu Konkursowego z dnia 19.01.2011 r. uzyskała I nagrodę w Konkursie na opracowanie koncepcji pomnika dedykowanego pułkownikowi Ryszardowi Kuklińskiemu Honorowemu Obywatelowi Miasta Krakowa na placu J. Nowaka Jeziorańskiego w Krakowie (przeprowadzonym zgodnie z Zarządzeniami Prezydenta Krakowa: nr 2562/2010 z 14.10.2010 i 3278/2010 z 22.12.2010 r.).

Decyzja Prezydenta została podjęta pomimo jednogłośnego votum separatum, złożonego od decyzji sądu konkursowego przez zasiadających w nim artystów i architektów, na czele z Głównym Architektem Krakowa, p. Andrzejem Wyżykowskim i Plastykiem Miejskim, p. Jackiem Stokłosą oraz autorem koncepcji przebudowy pl. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, p. Romualdem Loeglerem. Jako przedstawiciele strony społecznej, troszcząc się o jakość przestrzeni publicznej
Krakowa, stanowczo sprzeciwiamy się realizacji wybranej koncepcji. Zastrzegamy jednocześnie, że wyrażone przez nas opinie i wątpliwości nie odnoszą się do kwestii historycznych czy politycznych, związanych z budową monumentu, a dotyczą jedynie aspektu artystycznoprzestrzennego oraz procedury konkursowej.

Jak pamiętamy, Stowarzyszenie im. płk Ryszarda Kuklińskiego początkowo planowało budowę gigantycznej kolumny poświęconej pułkownikowi na Pl. Centralnym. Pod presją społeczną i przy zdecydowanym sprzeciwie mieszkańców Nowej Huty zaniechano tych planów i postanowiono o przeprowadzeniu najpierw konsultacji społecznych, a potem otwartego konkursu na projekt pomnika na pl. Jana Nowaka-Jeziorańskiego. Założeniem konkursu był wybór najlepszej koncepcji architektoniczno–rzeźbiarskiej bez cech figuratywnych (zgodnie z Regulaminem Konkursu, wprowadzonym Zarządzeniem nr 2562/2010 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14.10.2010 r.). Jednym z kryteriów oceny projektów konkursowych było kryterium urbanistyczno-architektoniczne tj. „właściwe rozwiązanie przestrzenne w powiązaniu z najbliższym otoczeniem”. Sądzić zatem należy, że intencją władz miasta był wybór nowoczesnej formy, która harmonijnie wpisze się w przestrzeń placu, stając się jego nowym ciekawym, ale i respektującym zastane wartości elementem. Niestety zwycięski projekt, to powrót do idei pomnika-olbrzyma, przeskalowanego w stosunku do przestrzeni, w której ma stanąć. Kilkunastometrowy łuk z betonowymi płytami, stojący pośrodku placu ignoruje jego wcześniejszą koncepcję, zakładającą wyeksponowanie walorów zabytkowej zabudowy tego miejsca i ulicy Lubicz. Ogromny monument stanie się dominantą, przytłaczając zabytkowy dworzec i pałacyk Wołodkowiczów, oraz przesłaniając kamienicę Machaufów i „podkop” Talowskiego. Warto także zauważyć, że powstanie pomnika takiej wielkości i w tej lokalizacji uniemożliwi w przyszłości wykorzystanie placu dla organizacji różnych wydarzeń m.in. kulturalnych – czyli ograniczy jedną z podstawowych jego funkcji, a także może uniemożliwić przystosowanie istniejącej kładki ponad ul. Lubicz dla potrzeb osób niepełnosprawnych.Zwraca także naszą uwagę niejasna procedura konkursowa. Przyjętym dotąd standardem w przypadku konkursów architektonicznych organizowanych przez Urząd Miasta było, iż w składzie sądu konkursowego, większość lub znaczący odsetek stanowili specjaliści – architekci czy plastycy, reprezentujący Urząd lub stowarzyszenia twórcze, co gwarantowało wysoki poziom merytoryczny podejmowanych przez sąd decyzji. Tym razem profesjonaliści stanowili zdecydowaną mniejszość w 23-osobowym składzie jury (zgodnie z Zarządzeniem nr 3278/2010 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 22 grudnia 2010 r.), co pomimo ich jednoznacznego sprzeciwu pozwoliło wybrać pozostałym członkom sądu, głównie pomysłodawcom pomnika, najbardziej okazałą koncepcję, zgodną zapewne z intencjami fundatorów, lecz niekoniecznie najlepszą i podnoszącą walory przestrzeni miejskiej. Uważamy, iż decyzja podjęta w takim trybie nie powinna być wiążąca dla lokalnych władz, a Urząd Miasta nie powinien firmować konkursów architektonicznych, w których skład sądu konkursowego nie gwarantuje odpowiedniego poziomu merytorycznego nawet, jeśli pomysłodawcy gotowi są sfinansować inwestycję. Powoduje to nie tylko bezpośrednie szkody w przestrzeni publicznej Krakowa, która jest wspólnym dobrem mieszkańców, ale i obniża rangę przyszłych konkursów architektonicznych organizowanych w Krakowie.

W związku z powyższymi wątpliwościami oczekujemy podjęcia przez Pana Prezydenta decyzji o zaniechaniu realizacji pomnika wg projektu Czesława Dźwigaja i Krzysztofa Lenartowicza. Przypominamy także, iż przyznanie pracy I nagrody w konkursie architektonicznym nie oznacza automatycznego skierowania projektu do realizacji szczególnie, jeśli jest ona sprzeczna z ważnym interesem publicznym. Uważamy, iż wyżej wymieniony projekt nie spełnia warunków, stawianych nowym obiektom powstającym w historycznym centrum Krakowa oraz nie spełnia postawionego w Regulaminie Konkursu kryterium urbanistyczno-architektonicznego, a zatem, pomimo nagrodzenia przez Sąd Konkursowy nie powinien być realizowany ze względu na ważny interes publiczny, jakim jest ochrona wartości historycznych i architektonicznych śródmieścia Krakowa. Jednocześnie proponujemy by Pan Prezydent, w porozumieniu z członkami Sądu Konkursowego oraz Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków podjął decyzję o wyborze innego projektu spośród nagrodzonych w konkursie, zapewniającego harmonijne wpisanie się pomnika w przestrzeń pl. Jana Nowaka- Jeziorańskiego.

Na koniec, zwracamy również uwagę na potrzebę systemowego rozwiązania zasad realizacji pomników w miejskiej przestrzeni publicznej. Wypracowane procedury powinny służyć m.in. ocenie zasadności inicjatyw podejmowanych zarówno przez miasto, jak i przez organizacje społeczne, określeniu trybu wyboru lokalizacji, wskazaniu kompetentnego gremium dokonującego wyboru pracy przeznaczonej do realizacji oraz sprecyzowaniu zasad finansowania projektu i budowy pomnika.
Z wyrazami szacunku,
Krakowskie Stowarzyszenie Przestrzeń-Ludzie-Miasto
List poparli:
Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Kraków
dr Monika Bogdanowska
Fundacja Splot
Krytyka Polityczna – Klub w Krakowie

Zamieszczamy informacje o projekcie “Sól”:

SÓL

Kubiczny kryształ halitytu (halos – słony, lithos – kamień) mieni się niemal tyloma odcieniami znaczeń co legenda Krakowa – miasta, które temu starożytnemu minerałowi zawdzięcza swą wielowiekową potęgę. Już w średniowieczu stołeczny Kraków – jako główny skład solny – zmonopolizował handel halitytem. Sól, będąc symbolem lokalnej, krakowskiej tożsamości, stała się synonimem gościnności, a także bogactwa; wszakże stąd właśnie pochodzi termin salarium, oznaczający płacę, a pierwotnie żołd przyznawany na zakup soli. Co więcej – z czasem mianem salariatu poczęto określać całą warstwę społeczną obejmującą osoby żyjące z wynagrodzenia za pracę.

Sól jako rekwizyt magiczny i alchemiczny z natury rzeczy naznaczona jest ambiwalencją – co zdaje się znakomicie korespondować z urokliwą naturą sprzecznych uczuć miotających samymi krakowianami, rozdartymi między negacją a afirmacją swego miejsca zamieszkania.  „Sól” jest pojęciem żywym, iskrzącym wykluczającymi się znaczeniami, jakie ulokowała w nim kultura na przestrzeni wielu setek lat; wyobraźnię rozbudzają wyzwalane przez to słowo barwne opozycje: czystość / jałowość, prostota / elegancja, stagnacja / siła witalna, trwałość / zniszczenie, dobra wróżba / zły omen, pył / kamień, gorycz / przyjemność, fizyczność skały / niematerialność kryształu.

Wedle tradycji sól pieczętuje związki między ludźmi – tą rolę od niepamiętnych czasów odgrywały w Krakowie cechy rzemieślnicze, będące dla miasta i jego kultury przez wiele wieków realną „solą ziemi”. Jednak na początku dwudziestego pierwszego stulecia wraz z natężeniem gentryfikacyjnych procesów niewidoczna sieć oplatająca i scalająca miejskie centrum podległa stopniowej dezintegracji. W ostatnich latach obserwujemy nieuchronne – jak się zdaje – wymieranie / zanikanie reliktów dawnego rzemiosła, a właściciele małych zakładów rugowani są ze swoich siedzib.

Mówiąc językiem guślarzy: „sól została rozsypana”.

Niezasłużonej degradacji doczekał się rzemieślnik jako persona – niegdyś depozytariusz tajemnej wiedzy i celebrans obrzędów życia codziennego mieszkańców miasta. Mało kto pamięta o nim dziś jako o współtwórcy potęgi elitarnego i prestiżowego cechu – korporacji rzemieślników, zjednoczonych nie tylko na mocy zawodowych kwalifikacji, ale również za sprawą wspólnej symboliki i rytuału inicjacyjnego.

Pokonując kolejne stopnie wtajemniczenia cechowej hierarchii uczeń awansował na czeladnika, a wreszcie – wraz z tytułem mistrza uzyskiwał samodzielność oraz prawo do kształcenia kolejnych pokoleń terminatorów, a tym samym podtrzymania ciągłości kulturowego dziedzictwa w wymiarze lokalnym i narodowym.

Etos rzemieślnika (dysponującego symboliczną i polityczną mocą oddziaływania) przywołując figurę mistrza – utrwala mit przewodnika, wyższej instancji, do której odwołuje się lokalna społeczność.

Podtrzymując wewnątrzcechową więź, rzemieślnicy stawali się budowniczymi ogólnospołecznego ładu; warto pamiętać, że aż do dnia dzisiejszego cechy są w środowiskach małych miast i wsi jedynymi, bądź jednymi z niewielu instytucji, aktywizujących miejscową społeczność.

Sugestię symbolicznej zwierzchności cechu nad miastem stanowił górujący nad nim zegar na ratuszowej wieży ufundowany przez Izbę Rzemieślniczą, a gwarantem realnej władzy był Kodeks, spisany przez Baltazara Behema – pierwszy polski dokument będący pełnokrwistym zapisem życia codziennego zwykłych obywateli, gromadzący przywileje i statuty miasta Krakowa oraz ustawy cechowe.

Paradoksalnie dzieła rzemieślników, zrodzone jako wytwór wiedzy powszechnie niedostępnej, zachowywały transparentność struktury daleką od wirtualności epoki technologicznej magii, w której funkcjonowanie wielu narzędzi jest „niepoznawalne” dla ich szeregowych użytkowników. Wyraźnie zarysowana opozycja „rzemiosło – przemysł” zyskuje na znaczeniu w sytuacji gdy wraz z rękodziełem w niepamięć odchodzi alternatywne, unikatowe podejście do procesu produkcji dóbr materialnych. Zmysłowy i namacalny charakter wytworów rzemiosła (jako „ciała z ciała” ich twórców) wskazuje na obecność energii witalnej, tchniętej w przedmioty przez wykonawców, przeciwstawiających autorskie piętno technologicznej anonimowości.

Nie chcemy by ten – wciąż żywy – potencjał, był postrzegany jako „sól w oku” miejskiego organizmu; jako przeciwwagi dla tego procesu nie proponujemy jednak petryfikacji pozostałości żywej jeszcze tradycji i uczynienia z nich pomnikowego „słupa soli”, tyleż neutralnego co bezużytecznego.
Sieć punktów handlowych kultywujących idee drobnego rzemiosła stanowi, jak zostało już powiedziane, faktyczną „sól ziemi” Krakowa – jeśli nie jako emanacja dawnej potęgi, to przynajmniej jako żywotna legenda, sprawiająca że dyskretnie podrażniona urbanistyczna tkanka zacznie pączkować, napędzając krwi w wysuszone mózgi niedowiarków, wciąż jeszcze postrzegających tę potencjalność cum grano salis.

Panowie

Mateusz Okoński
Jakub Skoczek
Jakub Woynarowski

Anno Domini MMXI

Projekt “Sól” jest zakrojonym na szeroką skalę społecznym działaniem w przestrzeni Krakowa. Głównym przedmiotem naszego zainteresowania są drobne punkty handlowo-usługowe, które przetrwały polską transformację polityczną – strefy kształtujące tożsamość miasta, tworzące wokół siebie wieloletnie mikrospołeczności, specyficzne ‘generatory zaufania’ w przenikniętej nieufnością rzeczywistości. Fryzjer, antykwariat, sklep spożywczy, szewc, parasolnik, zakład fotograficzny, lokal dancingowy, cukiernia – to przykłady miejsc, którym chcielibyśmy się bliżej przyjrzeć. Poprzez szereg współzależnych działań z pola nauki (badania, wykłady, warsztaty na temat gentryfikacji), sztuki (mikro-prace artystyczne we wspomnianych miejscach) i edukacji (stworzenie specjalnej mapy i tras wycieczkowych) chcemy przyczynić się do zbadania i rozwinięcia zapomnianego i niedocenianego obszaru tkanki miejskiej Krakowa. Zachęcamy do nadsyłania wszelkich informacji na jego temat (fotografie, wspomnienia, historie) na adres: sol.krakowska@gmail.com.

Obecnie w projekt zaangażowane są: Fundacja SPLOT, grupa artystyczna Strupek i Małopolski Instytut Kultury. Zapraszamy do współpracy wszelkie inne osoby i organizacje.

Mateusz Okoński, Aneta Rostkowska

Strona projektu: http://www.sol-krakowska.blogspot.com/

Media o akcji:

http://krakow.gazeta.pl/krakow/1,35798,8526522,Akcja_Kiss__panny_mlode_na_dzwigu_przy_Wyspanskim.html

http://www.dziennikpolski24.pl/pl/region/miasto-krakow/1075049-calowalem-sie-z-wyspianskim.html

Więcej informacji i zdjęć na blogu Parergon:

http://parergonn.blogspot.com/search/label/akcja%20kiss.

Fot.: Justyna Gryglewicz, Łukasz Lendziński, Ewa Krzeciasz.

Fundacja Wschód Sztuki zaprasza do wzięcia udziału w trwającym do 17 kwietnia konkursie Fresh Zone.

To już druga edycja konkursu odbywającego się w ramach Festiwalu Sztuk Wizualnych ArtBoom, w którym nagrodą jest realizacja pracy podczas festiwalu, w czerwcu 2011 roku. Do 17 kwietnia trwa nabór projektów konkursowych. Aby zgłosić swoją kandydaturę należy wypełnić formularz zgłoszeniowy oraz przesłać go, razem z portfolio oraz planem i wizualizacją projektu, na adres young@artboomfestival.pl. Projekty powinny być zaplanowane do realizacji w konkretnym miejscu w Krakowie.

Niewątpliwą zaletę konkursu stanowi jego szeroki zakres – nie ogranicza się on wyłącznie do jednej dziedziny sztuki. Każdy uczestnik może zgłosić maksymalnie trzy projekty o dowolnej formie. Jedyne ograniczenie stanowi narzucony przez organizatorów temat przewodni jakim jest szeroko rozumiana GRA.

Rozstrzygnięcie planowane jest na 30 kwietnia. Jury konkursu wybierze maksymalnie pięciu zwycięzców, którzy otrzymają po 6 tysięcy złotych na realizację swoich projektów. Honorowym członkiem kapituły konkursowej będzie w tym roku Jenny Holzer.

Ta światowej sławy artystka zaliczana jest do grona najwybitniejszych przedstawicielek amerykańskiej sztuki konceptualnej. Posługując się elementami tworzącymi wizualny przekaz miasta, takimi jak plakaty, czy ledowe ekrany Holzer podkreśla znaczenie publicznego medium w tworzeniu komunikatu. W swoich projektach wykorzystuje również tekst, który traktuje jako równoprawny element sztuki.

Zwycięskie projekty zrealizowane podczas ubiegłorocznej edycji konkursu spotkały się z dużym zainteresowaniem odbiorców. Niektóre wzbudziły prawdziwe emocje wśród mieszkańców Krakowa, na przykład realizacja Eweliny Woźniak-Szpakiewicz zatytułowana „Dobra inwestycja”, w której artystka chcąc zwrócić uwagę na problem niekontrolowanej zabudowy przekształciła jeden z miejskich placów w plac budowy. Duże zainteresowanie wzbudziła realizacja Pauliny Pankiewicz, która na kilka dni tchnęła życie w „Szkieletora” – wieżowiec widmo, nieukończoną od lat inwestycję w centrum Krakowa. Wśród nagrodzonych projektów znalazła się również performatywna akcja Agaty Dutkowskiej polegająca na zorganizowaniu „wycieczki” po Krakowie prowadzącej śladami Alana Ginsberga.

Więcej informacji oraz formularz zgłoszeniowy dostępny jest na stronie www.artboomfestival.pl oraz na koncie społecznościowym „Fresh Zone” na komunikatorze Facebook.

Rzeki ze względu na szereg istotnych funkcji przez wieki stanowiły element niezbędny dla rozwoju miast. Współcześnie jednak ich znaczenie maleje, realizowane przez nie strategiczne funkcje stopniowo tracą na znaczeniu. Powoduje to degradację znaczenia rzek i nadbrzeży w krajobrazie miejskim. Problemem, z jakim muszą się więc zmierzyć współczesne metropolie jest „przywrócenie” rzeki miastu i jego mieszkańcom.

Podczas spotkania poruszone zostały problemy postrzegania rzeki przez mieszkańców miast oraz strategie prowadzące do zmiany tej perspektywy. Elżbieta Jurkowska, wiceprezes Fundacji Impact zaprezentowała przykłady „dobrych praktyk na wodzie”, które pozwoliły na rewitalizację miejskich nadbrzeży oraz uczynienie z nich przestrzeni działalności kulturalnej. Jednym z największych przedsięwzięć tego typu w Polsce jest Festiwal Sztuki Nad Wisłą Przemiany realizowany w Warszawie. Podczas czterech miesięcy trwania festiwalu nadbrzeża Wisły zamieniają się w scenę, gdzie odbywają się koncerty, przedstawienia, wystawy, dyskusje itd. Również w Warszawie ma miejsce Festiwal Powiślenia –  oddolna inicjatywa mieszkańców nadwiślańskiej dzielnicy. Z zagranicznych przykładów warto wymienić Festiwal Tamizy oraz projekt Love River mający na celu promowanie nadbrzeży Tamizy wśród mieszkańców Londynu.

Przytoczone przykłady stanowiły jednak raczej tło dla toczącej się już od pierwszych chwil dyskusji. Spotkanie, poprowadzone częściowo metodą warsztatową, przebiegało w luźnej atmosferze otwartej rozmowy między przybyłymi. Sprzyjało to jednak rozmyciu się głównego wątku. Rezygnacja z klasycznego wykładu spowodowała niedosyt u tych, którzy oczekiwali konkretnych informacji. W efekcie okazało się, że niezwykle interesujący temat, który przyciągnął liczną publiczność, nie doczekał się swojego rozwinięcia, gubiąc się gdzieś w czasie trzygodzinnej dyskusji. Zbyt luźne potraktowanie tematu stanowiło niestety słaby punkt spotkania. Na końcu głos zabrał Kazimierz Walasz, z Towarzystwa Ornitologicznego, który wygłosił prezentację na temat znaczenia Wisły dla krajobrazu przyrodniczego Polski.

W Wyjściu przez sklep z pamiątkami (2010) głosowi Banksy’ego mrocznych akcentów dodaje deformator głosu, ale identyczna teza jest też punktem wyjścia obrazu: on i jego bohaterowie uwodzą nocną niezależnością i łajzowatym luzactwem na nielegalu. Czy więc można mówić o filmie źle? Nie bardzo, bo z automatu wyjdzie się na ignoranta opluwającego boga i całą kontrkulturę stylowo zakurzonych trampek i mocnych bryzgów społecznych komentarzy. Sprytny chwyt by mieć w garści populację młodych miejskich wyjadaczy, spośród których rekrutują się także filmowi recenzenci. Wystarczy wzmocnić efekt premierą na najważniejszym festiwalu kina niezależnego w Sundance i sukces gotowy. Zresztą nie bardzo jest się z czym kłócić. Nawet spróchniały członek Akademii uzna, że sam fakt zrobienia filmu o sztuce ulicznej po latach niezrozumiałej posuchy zasługuje przynajmniej na beatyfikację. Problem w tym, że reklamowany jako film Banksy’ego o streetarcie, nie jest ani filmem wyreżyserowanym przez Banksy’ego ani filmem o streetarcie. Co można by próbować usprawiedliwiać tanim marketingiem gdyby nie fakt, że niespecjalnie jest też filmem o Banksym. W zamian dostajemy kontrolowaną, cyniczną przypowiastką o prawie pożerania przez ogłupiałego potwora komercji. Procesie, który przytrafił się terroryście Tate Britain i z którym musi liczyć się każdy, kto w tej branży choć otrze się o popularność. Choć ładna, to jednak zbyt zgrana idea, by przekonać siebie po co komu ten film.

Zostawmy puentę, zwłaszcza że początek zapowiada się wcale nieźle. Banksy, autor nowego ulicznego looku Londynu obiecuje ekskluzywną historię streetartu od środka. Każdy, kogo kręci zapach ulicy, dałby się pokroić za oprowadzanie przez samego guru, a bilet do kina to żadna cena w zamian za dzieje największego kontrkulturowego ruchu od czasu punku, którego korzenie sięgają prehistorii. Soczyste obietnice szybko jednak okazują się służyć głównie jako alibi dla rzeczywistego bohatera opowieści, a zarazem jej pozorowanego narratora. Thierry Guetta to sprzedawca ciuchów, nadpobudiwy wideomaniak w typie tarantinowskim, przed którym hermetyczny świat ulicy staje ni stąd ni zowąd otworem. Sam władca ciemności Banksy namaszcza amatora na filmowego dokumentalistę swoich akcji. Obraz tę niezrozumiałą lekkomyślność tłumaczy zżerającym dusze streetartowców pragnieniem nieśmiertelności, które może zaspokoić tylko wzięty znikąd, kompulsywny poczciwiec, którego jedynym widocznym talentem jest namolność. Dalej robi się jeszcze bardziej podejrzanie. Film z opowieści o sztuce ulicy zmienia się w historię wioskowego głupka, który, obrawszy znaczący pseudonim Mr. Brainwash, zostaje artystą-uzurpatorem trzymającym za gardło całe Los Angeles. Choć nie będzie nam dane zobaczyć Thierry’ego przy pracy, do pomocy mu wyrasta z niebytu armia anonimowych niewolników, w stylizowanej na Warholowską fabryce produkujących boleśnie złe artefakty. Sama zaś fabuła kariery zarządcy kombinatu, gdyby nie skowyczący z każdego ujęcia brak talentu, byłaby lustrzanym odbiciem drogi na pierwsze strony gazet jego guru. Chyba wszystko jasne. Zwłaszcza, że szytą grubymi nićmi historię uwiarygodnić mają tuzy streetartu z wykreowanymi na wielką dwójcę Banksym i Shepardem Fairey’em. Cała zabawa służy liftingowi ich emplua w zgrabnej formułce fałszowanego dokumentu.

Szlachetnym celem, który ma ukryć ten fakt jest pozorne pytanie, co dzieje się, gdy efemeryczną substancję sztuki ulicznej próbują przywłaszczyć obce jej dyskursy galeryjno-muzealne. Autorzy zadają je w dwu opowieściach; “prawdziwej historii” Thierry’ego i zapisie działań Banksy’ego już jako artysty w nimbie kontrkulturowej sławy. Na ławie oskarżonych zaś usadzeni zostają łakomi galernicy czyhający na wszystko co świeże, żeby wyssaną zeń witalność zamienić w złoto. Punktem wyjścia tej powszechnej historii nikczemności jest kontrowersyjne zagranie gardzącego salonami Banksy’ego, który decyduje się na wystawy w Tate Britain i Bristol Museum. W instytucjach, a więc po drugiej stronie murów; porzucając tym samym ulicę, strefę wolnych wyrzutków. Składa w ofierze nobliwym wnętrzom swoją wiarygodność, by przekonać się na własnej skórze, co się stanie. To tylko część gry, bo świadomy i ironiczny artysta doskonale rozumie mechanizmy przemysłu sztuki, nie pozwoli się więc w nich zakleszczyć. Po zakończeniu eksperymentu należy się po prostu z wdziękiem wydostać. Banksy’ego nie interesuje wstydliwe wymykanie się tylnymi drzwiami. Wybiera muzealną kwintesencję komercyjnego kiczu i blamażu, sklep z pamiątkami. Wszystko po to, by wyśmiewając establishment odzyskać od niechcenia wiarygodność. Całość musi być gruntownie przemyślana, bo bohater, ryzykant-hazardzista, gra tu najważniejszymi składowymi mitu postaci, z której nieuchwytnego wizerunku żyje. To sine qua non czyni tym bardziej sensacyjnym i prowokującym pomysł stanięcia przed kamerą.

Banksy jednak nie pozuje na modernistycznego autora epatującego swoją biografią, ale nie jest też klasycznym, postmodernistycznym autorem umarłym. Na ekranie dostajemy formę pośrednią; autora ducha. Dowiadujemy się bowiem o nim zaskakująco niewiele – głównie, że jest kiepskim reżyserem. Choć nie on, mimo stworzonych pozorów, reżyseruje film, bez wątpienia konstruuje postać Thierry’ego. Szkopuł w tym, że efekt jest wątpliwy, niespójny i w gruncie rzeczy nudny. Rozczarowuje też słabość narracji innych złotych chłopców streetartu, którzy w świetle reflektorów gubią swoje kocie ruchy plącząc się w niewiarygodnych motywach. Wyjście obroniłoby się samą obecnością Banksy’ego, niestety, jego wymyślony przyjaciel urasta do roli głównego bohatera. Sam artysta zaś jest tylko jednym ze swoich szablonów, błyskotliwym, lapidarnym cieniem grającym na nosie łowcom skór żądnym tabloidowego full frontal. Ci ostatni muszą poradzić sobie z gorzką pigułką konkluzji – nigdy mnie nie złapiesz. Bo ten rasowy hochsztapler od pierwszych scen w pełni kontroluje informacje i steruje przekazem. Sytuację widza wobec jego strategii najlepiej oddaje cytat z Thierry’ego, w zamyśle wieloletniego towarzysza i wiernego giermka Banksy’ego, który zapytany o mistrza potrafi z trudem, jąkając się i zacinając, wydusić jedno zdanie: He is like a… he is what he represents… He is really like a… I like him. I to jest, proszę państwa, esencja. Zatem Wyjście to nic więcej niż bezpieczne sreberko opakowujące rzekomy prezent.

Obraz bowiem nie tłumaczy socjologicznych procesów, nie wyznacza nowych kierunków, nie wyjaśnia ani istoty zjawiska Banksy ani jego ulicznej genealogii. Jest znaną z szablonowej ulicy, teraz ufilmowioną igraszką z pewną, trzeba przyznać zjawiskową, sprzecznością. Clue geniuszu Banksy’ego polega na tym, że ten, dziś bodaj najbardziej markowy kontestator świata, od lat pluska się w ciepłych źródłach mainstreamu. Budząc ponurość rywali robi to bezkarnie i bez uszczerbku na wizerunku króla szczurów, alfonsa antyglobalizmu i księcia złodziei przestrzeni publicznej. Ba, jacuzzi kultury głównego nurtu z jej sztucznymi prądami używa jak wód leczniczych. Jego unikalna technika polega na wycinaniu szablonów z pierwszych stron gazet, przerabiając je na sarkastyczne negatywy samych siebie. Stara jak świat zasada z wroga uczynić przyjaciela? Prawie, w efekcie bowiem Banksy, używając przynęty Thierry’ego, pakuje otwartej łakomie paszczy światka domorosłych, hollywoodzkich kolekcjonerów jej własny ogon. Wszystko jest podpuchą, rzuca przez ramię niezauważony wychodząc na ulicę gdzie, w przeciwieństwie do filmu, nikt nie ma z nim szans.

Szkoda tylko, że zostawia widza z poczuciem, że wychodzi z wód Jordanu tego mockumentary nie do końca domyty. Bo zużyte rozmyślania nad tym, co jest sztuką a co śmieciem i dlaczego decyduje o tym kilku bogatych fagasów oraz daremne próby spowolnienia cywilizacyjnego pędu ku nowości nie zmienią wrażenia, że motorem filmu nie jest pasja czy nawet zabawa a kalkulacja. Banksy ewidentnie nie może się zdecydować, czy woli rolę Zaratustry czy łobuzerskiego chłopca; rozdaje autografy, dyskutuje z globalizacją i zbrojnymi konfliktami, rozbraja systemy. Nie da się jednak uciec od uwikłań. Teraz, gdy jego twórczość osiąga niebotyczne ceny, otwierają się przed nim dwie drogi: kariera w nieruchomościach albo światowe tournee po trzecim świecie – niczym Midas przemieniający w złoto każdą ruinę, której dotknie jego magiczny sprej.